Slimmerds en gelovigen

Voor wie Keller net heeft gelezen komt D’Souza met zijn betoog keihard binnen. Heel anders dan Keller, in wiens verhaal duidelijk de sporen zichtbaar zijn van preken die hij over de betreffende onderwerpen heeft gehouden, is D’Souza een debater die een felle toon niet schuwt en nu en dan frontaal de aanval inzet. Hij uit zich controversieel – op het irritante af, niet anders dan zijn opponenten.

Net als Keller is D’Souza erop uit het christelijk geloof te verdedigen tegen de stelling dat geloven achterlijk is. En net als Keller voelt hij zich daartoe vooral aangespoord door de scherpe kritiek die vooraanstaande atheïsten (zichzelf ‘brights’, zoiets als slimmerds of verstandigen, noemend) zoals Richard Dawkins, Sam Harris en Christopher Hitchens de laatste jaren op het geloof hebben geuit. Maar hij legt de accenten anders. Keller spreekt een gehoor aan dat sceptisch, maar welwillend tegenover het christendom staat en dat worstelt met vragen over de inhoud van het christelijk geloof. Bijvoorbeeld, waarom laat een liefdevolle God het lijden toe? D’Souza beweegt zich meer in het spanningsveld tussen wetenschap en geloof. Zijn inzet is om de atheïstische denkbeelden te weerleggen dat wetenschap en geloof radicaal tegenover elkaar staan. Als politiek debater is hij daarbij soms heel uitgesproken in zijn mening, op andere momenten juist mild en kritisch naar zichzelf toe, maar over het algemeen in elk geval heel direct. Zo laat hij in de introductie al weten dat “…mocht u zich afvragen of dit boek een uitnodiging tot bekering is: dat is het inderdaad”.

De benadering van D’Souza

Daar gebruikt hij 26 hoofdstukken voor, waarmee hij zichzelf toch wat overvraagt. Er zijn te veel vragen en kritiekpunten die hij wil behandelen. Zo wil hij hard maken dat, hoewel atheïsten graag anders doen geloven (sic!), het christendom aan de basis heeft gestaan van veel instituties en waarden die tegenwoordig graag als seculiere verworvenheden worden gezien: de scheiding tussen kerk en staat, het idee van menselijke gelijkwaardigheid, de basis van de moderne wetenschap, en zelfs het begrip ‘seculier’ zelf. Gaat dat volgens D’Souza om het atheïstische ontkennen van een positieve invloed van het christelijk geloof op de wording van onze (westerse) samenlevingen, vervolgens pakt hij ook een aantal beschuldigingen over vermeende negatieve invloeden van het geloof aan. Zoals de veelgehoorde stelling dat geloof of religie de grootste bron is van oorlog en gewelddadig conflict. Juist het atheïstisch gedachtegoed heeft volgens de cijfers van D’Souza het grootste aantal slachtoffers gemaakt – zowel in oorlogs- als in vredestijd. In het laatste deel van het boek volgt dan nog een beschouwing van moraliteit. In het allerlaatste stukje pakt D’Souza nog iets mee van de inhoud van het christelijk geloof.

Debat tussen Dinesh D’Souza en Christopher Hitchens and Dinesh D’Souza (Katholieke Univeristeit Boulder).

Al met al: veel, veel, veel. Ondanks de enorme kennis die D’Souza aan de dag legt van klassieke en hedendaagse natuurwetenschappers, filosofen, historici, theologen, sociologen en psychologen, gaat zijn betoog soms zo snel dat je als lezer toch het gevoel krijgt dat er af en toe iets mist. Dat is voer voor de tegenspelers. Veelvuldig schrijft D’Souza in de trant van “nu we bewezen hebben dat…” of “nu we gezien hebben dat…”. Overigens gaat het daarbij bijna nooit – en D’Souza stelt dat herhaaldelijk – om bewijzen dat het christelijk geloof gelijk heeft, maar om argumenten waarom het niet zo gek is om in God te geloven. Dawkins diagnose dat geloof een psychische aandoening is rammelt aan alle kanten, dat probeert D’Souza duidelijk te maken.

De hamvraag

Zijn strategie is hoofdzakelijk om lezers duidelijk te maken dat ook seculier of atheïstisch denken gestoeld is op vooronderstellingen die voor een deel nooit bewezen kunnen worden met de middelen waar de wetenschap zich van kan bedienen. Dat is dezelfde route als die Keller volgt, en die hout snijdt – ook al zullen overtuigde atheïsten daar anders over blijven denken. Regelmatig zoekt D’Souza daarbij de afschuw van geloof op die bij veel van zijn opponenten bestaat. Daarmee raakt hij steeds aan een vraag die iedereen alleen voor zichzelf kan beantwoorden: kan ik überhaupt open staan voor de gedachte dat er een aboslute (persoonlijke) autoriteit over mij zou bestaan. Dat raakt aan de kern, en dat is ook het goede moment om bij Keller verder te lezen, want dan wordt de vraag relevant of het redelijk is te veronderstellen dat zo’n autoriteit te vertrouwen is.

Dinesh D’Souza (2009) Het christendom is zo gek nog niet. Nieuw Amsterdam Uitgevers.

Tim Keller

Tim Keller is in de Verenigde Staten een fenomeen. De kerk waar hij voorganger van is (Redeemer Presbyterian Church) trekt elke zondag een paar duizend bezoekers, en ook door de week draait de kerk op volle toeren. Maar wat vooral zo bijzonder is, is dat kerk midden in de relatief onkerkelijke Big Apple staat en vooral een doelgroep weet te bereiken die andere kerken nauwelijks nog weten te interesseren voor het christelijk geloof: jonge hoogopgeleide singles en stellen.

In Nederland is Keller vooral ontdekt in reformatorische kringen (zo publiceert het sterk reformatorisch getinte opinieblad CV.Koers elke maand een preek van Keller). Dat is te begrijpen, want Keller staat te boek als predikant in de gereformeerde traditie. Maar hij komt van Lutherse huize, en die invloed is merkbaar in de talrijke verwijzingen naar Luthers denkbeelden in zijn preken en toespraken. Wat dat betreft is het vreemd dat Keller in Lutherse kringen nog niet zo ontdekt is.

Introductie op The Reason for God/In alle redelijkheid van Tim Keller.

Misschien dat dat verandert met de Nederlandse vertaling van zijn boek ‘The reason for God’. In het Nederlands heeft het boek de titel ‘In alle redelijkheid: Christelijk geloof voor welwillende sceptici’ meegekregen. Keller laat in het boek iets zien van de manier waarop hij de jonge, kritische, hoogopgeleide en vrijgevochten New Yorkers toch voor het christelijk geloof weet te interesseren.

Zeven bezwaren

Keller behandelt in het eerste deel van het boek een zevental lastige vragen die vaak tegen het christendom worden aangevoerd. Zoals, kan een liefdevolle God mensen naar de hel sturen? Waarom laat God het lijden in de wereld toe? Het kan toch niet zo zijn dat er maar één ware religie is? Keller maakt er geen geheim van dat hij schrijft vanuit een orthodoxe optiek, en de manier waarop hij dat doet siert hem. Hij probeert de dialoog met zijn sceptische lezer aan te gaan, alsof hij op papier de discussies nog eens dunnetjes overdoet die hij de afgelopen tientallen jaren ongetwijfeld herhaaldelijk ‘face-to-face’ gevoerd heeft.

Daarbij zoekt hij voortdurend naar redelijke, verstandelijke argumenten die er meestal mee beginnen om de scepticus uit te dagen over zijn eigen (onbewuste) overtuigingen na te denken. Denken dat er geen God is, is ook een geloofsovertuiging, zo herhaalt Keller meermaals.  Ondertussen laat hij merken een groot liefhebber te zijn van hedendaagse filosofen en goed op de hoogte te zijn van de argumenten die in atheïstische en seculiere kring de rondte doen. Het boek is dan ook deels een reactie op ‘The God delusion’ van Richard Dawkins.

De boodschap van het evangelie

In het tweede deel van het boek vindt Keller dat het na verdediging tijd is om de kern van het christelijk geloof uit te leggen. Met gemak, maar tegelijkertijd met grote zorg, laat hij kernbegrippen uit het christelijk geloof uit zijn pen komen. Volstrekt anders dan bij de Nederlandse 10 geloofsvragen, is Keller ervan overtuigd dat de boodschap van het evangelie ook vandaag met dezelfde symbolen en woorden het best tot haar recht komt, als eeuwen geleden. Hij wil mensen  vraag én antwoord aanreiken, anders dan alleen de vraag. Dat postmoderne mensen daar niet van gecharmeerd zouden zijn, dat beseft hij al te goed. Daarover heeft hij juist in het eerste deel van het boek geprobeerd ‘in alle redelijkheid’ een gesprek te voeren. Een uitdagend boek voor zowel christenen als niet-christenen. Maar wel vooraan beginnen!

Voor wie Keller op zijn best wil meemaken, zijn de audio-opnamen van de bij het boek horende preken een absolute must. Ze zijn weliswaar in het Engels, maar voor wie dat geen probleem is, zijn Kellers preken nog een tikje duidelijker en overtuigender dan zijn boek.

Webbronnen bij het boek van Tim Keller

Officiële website bij het boek
Redeemer Presbyterian Church
Audio: preken bij het boek
Nederlandse recensie in het Fries Dagblad

Zie ook:

• Apologetiek.org (Nederlands)
• Stichting Europese Apologetiek (Nederlands)
• Christelijke begrippen
• Apologetics.org (Engels)

Het project ’10 geloofsvragen’ is opgestart door de Kloosterkerk in Den Haag, een protestantse gemeente in de vrijzinnige hoek. In de toelichting op het project schrijven de initiatiefnemers dat “de taal van de Heidelberger (oorspronkelijk uit 1563) sterk verouderd is en de gebruikte beelden niet altijd meer even goed worden begrepen, [daarom] hebben wij geprobeerd deze vragen opnieuw te verwoorden.”

Zie ook:

De Heidelbergse Catechismus

Korte geschiedenis van de Heidelbergse Catechismus

Dat de vragen inderdaad actuele geloofsvragen zijn, daarover was de Young Beyond groep het wel eens. De vragen zorgden bovendien voor een goede discussie. Daarbij wisselden de reacties op het project van de Kloosterkerk sterk. Sommige aanwezigen konden zich niet vinden in het weglaten van traditioneel christelijke noties als ‘Christus’, ‘vergeving’ en zelfs ‘God’. Anderen zagen in deze moderne vraagstelling juist weer een wat verkapte manier om te evangeliseren. Ook werd opgemerkt dat de reacties op de site van de Kloosterkerk grofweg in twee groepen vallen: aan de ene kant mensen die juist met een christelijk idioom antwoord geven op de vragen, en aan de andere kant kennelijke ‘ietsisten’. Blijkbaar wordt het project nog niet zo sterk bezocht door mensen die een andere wereldgodsdienst aanhangen.

Wie zelf de 10 vragen, de ideeën achter het project, en de antwoorden wil bekijken, kan terecht op www.10geloofsvragen.nl