De interne jurering

Elke ingezonden film bij AMFI’66 werd door een van de makers kort ingeleid. Na vertoning moesten de aanwezigen schriftelijk te kennen geven welke film nogmaals vertoond moest worden. De films met de meeste stemmen kwamen in de finale. Nadat ze voor een tweede keer waren gedraaid mocht iedereen aanbevelingen doen om de film te verbeteren. Aan 60+ werd onder meer het advies gegeven om de avondmaalviering weg te laten (vinden wij overigens erg jammer! [red.]), om de opnamen in het hofje weg te laten en ook de katten uit de film te verwijderen.

Erfgoed Noord-Holland: Lutherse Kerk [Trailer] from ELG Haarlem op Vimeo.

Filmgala

Het wachten is nu op de grote finale tijdens het filmgala, op zondag 20 november in Cultureel Centrum De Jansheeren in Heemskerk. Aanvang: 10 uur. Daar worden de films vertoond van alle clubs die aangesloten zijn bij NH ’63. Dan wordt ook bekendgemaakt welke productie dit jaar de Noord-Hollandse filmprijs wint. De jury komt overigens al op 30 oktober bijeen om de inzendingen te beoordelen. Misschien dat we na afloop van de viering op de 20ste iets kunnen melden.

In het kader van de internationale Lutherdecade voert vanaf 2010 een route langs ‘lutherse stekken’ in Nederland naar de viering van de Lutherherdenking op Hervormingsdag in Wittenberg, in 2017. In 2011 vindt de tweede ontmoeting plaats in Delft. De organisatie is in handen van de Evangelisch-Lutherse gemeenten Delft, Den Haag en Rotterdam. De dag sluit aan bij het 400-jarig bestaan van de lutherse gemeenten Delft en Den Haag. Inhoudelijke thema’s zijn: de lokale lutherse geschiedenis, de verhouding (Lutherse) Kerk en de staat, en het koopvaardijpastoraat. Tevens is er aandacht voor de partnerschappen met buitenlandse gemeenten. De dag is bedoeld voor inhoudelijke verdieping en onderlinge ontmoeting.

Bundel

Het eindproduct van alle lezingen en presentaties wordt een verzamelbundel die in 2017 in Wittenberg gepresenteerd wordt. Gedurende deze Lutherdecade zullen 95 nieuwe stellingen worden gemaakt met een maatschappelijke, culturele en religieuze insteek.

Organisatie

De organisatie van de Lutherdecade in Nederland is in handen van de Evangelisch-Lutherse Synode van de Protestantse Kerk in Nederland en de Lutherstichting. Voor deelname aan de dag in Delft graag aanmelden bij Femke Akerboom-Beekman: akerboom_femke@hotmail.com.

Het programma

• 10.00 uur Ontvangst
• 10.30 uur Metten en muzikaal intermezzo m.m.v. Wim Loef
• 10.45 uur Lezing ‘ELG Delft: Gemeente en Kerkgebouw’ door Drs K. van de Wetering gevolgd door een muzikaal intermezzo m.m.v. Wim Loef
• 11.25 uur Lezing ‘Het Hof – de Lutherse Kerk: de Vrijheid van een Christen’ door Prof. Dr.G. J. Schutte, historicus
• 12.15 uur Bespreking stellingen ochtendlezingen
• 13.00 uur Lunch
• 14.00 uur Informatie Lutherstichting en Partnerschappen door ds. Perla Akerboom gevolgd door een muzikaal intermezzo m.m.v. Wim Loef
• 15.00 uur Lezing ‘Het Koopvaardijpastoraat’ door Ds. H. Perfors, zeevarendenpastor
• 15.45 uur Bespreking stellingen middaglezing
• 16.00 uur Afsluitende viering gevolgd door een hapje en drankje

In het kader van de internationale Lutherdecade voert van 2010 tot 31 oktober 2017 een oriëntatieroute langs ‘Lutherse stekken’ in Nederland. Eindpunt is de viering van de Lutherherdenking in Wittenberg (Duitsland) op 31 oktober 2017.

De eerste ontmoeting vindt plaats op 30 oktober 2010 in Maastricht waar, naast de kennismaking met de regio, aandacht zal worden besteed aan de thema’s reformatie, onderwijs en vorming, met daarbij speciale aandacht voor Philippus Melanchthon en het thema oecumene. Hieronder treft u het programma voor die dag aan. De dag is bedoeld voor inhoudelijke verdieping en voor onderlinge ontmoeting. We worden gastvrij ontvangen door de Evangelisch-Lutherse Gemeente Zuid-Limburg.

Bundel

Het eindproduct van alle lezingen en presentaties wordt een verzamelbundel die in 2017 in Wittenberg gepresenteerd zal worden tijdens een slotmanifestatie. De organisatie van de Lutherdecade in Nederland is in handen van de Evangelisch-Lutherse Synode van de Protestantse Kerk in Nederland en de Lutherstichting.

Waar en wanneer

• Waar? Lutherse kerk Maastricht, Hondstraat 14, Maastricht.
• Wanneer? 30 oktober 2010.
• Hoe laat? Aanvang 10.30 uur.

Programma

Wie het leuk vinden, kunnen na afloop met elkaar uit eten in Maastricht.

Contactpersonen

Voor meer informatie kunt u terecht bij:

• mw. Perla Akerboom: perlaakerboom@hotmail.com
• Karel van de Wetering: karelvandewetering@hotmail.com
• Erwin de Fouw: erwindefouw@ziggo.nl

Op vrijdag 24 september 2010 om 20.00 uur zal in de Oude Lutherse Kerk aan het Spui te Amsterdam het boek van Harry Donga (tekst) en Carel van den Berg (foto’s) met als titel ‘Geslagen verbeelding, Lutherse penningen in Nederland‘ worden gepresenteerd. Het boek is uitgegeven door Uitgeverij Verloren B.V. te Hilversum in samenwerking met de Stichting Lutherse Uitgeverij en Boekhandel (SLUB).

Het boek omvat alle in de loop der eeuwen in Nederland geslagen penningen van Luther, de lutherse reformatie en lutherse gemeenten en instellingen.

Wij nodigen u graag uit voor deze bijeenkomst waarbij, na een presentatie over lutherse penningen door Harry Donga, het eerste exemplaar van het boek zal worden aangeboden aan de vice-president van de Lutherse Synode dr Andreas Wöhle. Het boek is tijdens de bijeenkomst te koop. De bijeenkomst wordt afgesloten met een feestelijke borrel.

Waar?

Oude Lutherse Kerk, hoek Spui/Singel 411, Amsterdam is bereikbaar met tram 1,2,4,5,9,14,16,25.

Virtuele wandeling

De wandeling kan op verschillende manieren gemaakt worden. Op de website van de wandeling kunt u de wandeling ‘virtueel’ maken door de route te volgen op een kaart van Amsterdam. Maar natuurlijk kunt u de wandeling ook te voet maken. Een beschrijving van de route en de gebouwen kunt u downloaden en thuis uitprinten. Voor wie een mp3-speler heeft is er een ingesproken versie van de wandeling die u via de website kunt downloaden.

Wandelen met een gids

De eerstvolgende datum met gids langs het luthers erfgoed vindt plaats zaterdag 8 mei, begeleiding Harry Donga en Wim Bos. De start is om 11.00 uur op de Haarlemmersluis (naast de haringkraam van Stubbe/tegenover de Ronde Lutherse Kerk vlakbij het Centraal Station).

Opgeven kan alleen via email: leden.adm@luthersamsterdam.nl

In zijn lezing “Luther en de muziek” die Klaas Koelewijn op 31 oktober 2008 in onze kerk hield merkte Klaas al op dat Luther het kerkelijk lied als middel zag om de gemeente bij de boodschap van het Evangelie te betrekken. “het is lofzang, catechismus, gebed en verkondiging in één.” Het zingen in de kerk was slechts voorbehouden aan geestelijken en koren. Het gewone kerkvolk zong niet. Luther onderstreepte de noodzaak.

In zijn voorwoord van het Wittenbergse Gezangboek dat in 1524 uitkwam, wees Luther op enkele Bijbelgedeelten die het zingen zelfs gebieden. Bijvoorbeeld in Kolossenzen 2: 16: “Zing met heel uw hart psalmen en hymnen voor God en liederen die de Geest u vol genade ingeeft.” Ook in het Oude Testament vond Luther voorbeelden. In de eerste plaats natuurlijk de psalmen die hij door zijn kloostertijd grondig kende, maar ook bijvoorbeeld in Exodus 15: “Ik wil zingen voor de Heer, zijn macht en majesteit zijn groot!”

Luther had met de liederen ook een pedagogisch doel. In hetzelfde voorwoord zegt hij daarover: “ik zou graag zien dat de jeugd iets zou hebben waarmee ze los komt van de liefdesliederen en in de plaats daarvan iets heilzaams zou leren.”
Luther heeft zelf ongeveer 40 liederen gemaakt, tekst en vaak ook de melodie. Het Liedboek voor de Kerken telt 18 van deze liederen. De inhoud van de liederen is voor het grootste gedeelte gebaseerd op de Bijbel.  Onderzoek heeft geleerd dat de inhoud van de liederen 90 keer betrekking hebben op teksten van het Oude Testament en 348 keer op teksten van het Nieuwe Testament. Het was ook Luthers bedoeling dat het Woord “in zwang zou raken”.

In de les over dit onderwerp verwoordde de docent ds. H. Mudde het belang van Luthers liederen met de volgende woorden: “De grote invloed van Luthers liederen en daarmee van zijn zo op het Woord betrokken theologie is de eeuwen door telkens weer gebleken. Het is  met name via het voertuig van het lied, dat Luthers reformatie stormenderhand de harten der mensen heeft veroverd. Ze hebben nadien een bijzondere liturgische en kerkmuzikale praktijk in het leven geroepen en ook vaak weer op belangrijke momenten nieuw leven ingeblazen. De grote Johann Sebastiaan Bach is in die traditie ‘maar’ een van de velen, die te noemen zijn.”

Tot zover enige impressies van de lessen Lutherana. Als de cursus nog eens wordt gegeven raad ik hem van harte aan.

Eind 1587 ondernamen Antwerpse vluchtelingen in Amsterdam een poging een lutherse gemeente te stichten. Ze kwamen bijeen op de zolder van een pakhuis “waar de Pot uithing” (op dezelfde plek kwam later de Spuikerk). Het stadsbestuur verbood de diensten. De Staten van Holland grepen in en de diensten konden weer doorgaan. In 1595 werd echter de Amsterdamse predikant Adolf Fisscher vastgezet en de diensten werden verboden.

De gereformeerden hadden grote bezwaren tegen de lutheranen. De houding van de lutheranen in Antwerpen werd ze bijzonder kwalijk genomen. Later is dat goed gekomen toen Willem van Oranje veel Duitse huursoldaten aantrok om tegen de Spanjaarden te vechten. Dit waren meestal lutheranen. Men had ook nog altijd veel bezwaar tegen de avondmaalsleer. Dat Christus aanwezig was bij het avondmaal was in de ogen van de calvinisten onmogelijk. Christus was immers door middel van de hemelvaart toch vertrokken!

Zo als zo vaak waren het economische redenen die het bewerkstelligden dat de lutheranen kerkdiensten mochten houden en zelfs kerken bouwen. Onder de lutheranen in Amsterdam waren vele Denen en Zweden. Het waren de koningen van Denemarken en Zweden die dreigden de Sont te sluiten als de lutheranen werden lastiggevallen. Dit was een gevoelige kwestie, want de Oostzeehandel was voor Amsterdam van cruciaal belang.

Na 1604 hadden de lutheranen geen last meer van de stedelijke overheid. Lutheranen waren in een zeker opzicht zelfs bevoorrecht. Terwijl katholieken en doopsgezinden alleen toestemming kregen om schuilkerken in te richten, mochten de lutheranen wel gewone, van de weg af zichtbare kerken bouwen. De enige beperking was dat er geen toren op mocht.
Op eerste kerstdag 1633 werd de lutherse kerk aan het Spui ingewijd en in 1671 kwam de “Ronde Lutherse” aan het Singel gereed.

Omstreeks 1530 was het protestantisme in de Nederlanden al vrij sterk vertegenwoordigd. In Antwerpen was zelfs al een lutherse gemeenschap die contacten onderhield met Luther. Deze verbood om tegen de toestemming van de overheid kerkdiensten te organiseren. Slechts huisbijeenkomsten waren geoorloofd.

Een aantal edelen vroeg via een smeekschrift op 5 april 1566 aan landvoogdes Margaretha van Parma om de inquisitie en de plakkaten tegen de ketters op te heffen. In juli arriveerde Willem van Oranje in Antwerpen. Hij vroeg alle protestanten zich te richten naar de Augsburgse confessie. De avondmaalsopvatting hield de calvinisten en lutheranen echter gescheiden. Calvinisten scholden lutheranen uit voor “bloeddrinkers en vleeseters”.

Op 18 augustus na de Mariaprocessie bestormde het volk van Antwerpen de kerken en vernielde de beelden. Ook vonden plunderingen plaats. Lutheranen deden aan deze beeldenstorm niet mee. Misschien eerder een sociale kwestie dan een principiële. Lutheranen waren veelal vermogende kooplieden, terwijl de plunderende calvinisten meestal arm waren en zelfs honger leden. Een gevolg van de opstand was dat de protestanten gedeeltelijk hun zin kregen. Willem van Oranje tekende zowel met de calvinisten als de lutheranen een contract waarin toestemming werd verleend in het openbaar kerkdiensten te houden. De lutheranen mochten voor hun 4000 leden zelfs drie kerken bouwen. Tevens lieten ze vier predikanten overkomen uit Duitsland: vier doctoren uyt Duytsland die de rechte ordeninghe der Confessie van Augsburch aanhingen. Zo ontstond in 1566 de eerste lutherse gemeente in de Nederlanden.

Lang heeft het echter niet geduurd. Begin 1567 kwam de landvoogdes met een verbod. Oproer was het gevolg. De prins van Oranje stond nog aan de kant van zijn koning. Hij deed een beroep op de lutheranen om de stad en de koning trouw te blijven. Zo ontstond een meerderheid en moest de calvinistische minderheid wijken. Het werd de lutheranen nog lang kwalijk genomen dat ze partij hadden gekozen voor de Spaanse overheid en tegen de calvinisten. In hetzelfde jaar was het afgelopen met de protestante diensten. Ondertussen naderde Alva met zijn soldaten om orde op zaken te stellen. Willem van Oranje voelde zich niet meer veilig en verliet Antwerpen. De meeste lutheranen gingen naar de Noordelijke Nederlanden of keerden terug naar lutherse gemeenten in Duitsland.

In deze cursus leek mij dit niet het spannendste onderwerp. Toch bleek al gauw hoe belangrijk de belijdenisgeschriften waren en nog zijn. Luther moest duidelijk maken waarin zijn ideeën verschilden met die van de rooms-katholieke kerk en hij moest duidelijk maken wat de kernpunten waren van zijn nieuwe reformatorische beweging. Zo ontstond in 1530 de Augburgse Confessie. Hoewel er nog meer belijdenisgeschriften kwamen, bleef de Augburgse Confessie het meest normgevend en gezaghebbend. Ook bij het ontstaan van de Lutherse kerk in Antwerpen en later in ons land vormde dit belijdenisgeschrift de grondslag van de lutherse kerk. De term “Luthers” werd aanvankelijk helemaal niet gebruikt maar men gebruikte de uitdrukking “toegedaan de Auburgse Confessie”.

Het is wel grappig dat de streng gereformeerden bij het ontstaan van de protestante kerken in Nederland nog helemaal geen belijdenisgeschriften bezaten. De lutheranen van nu beschouwen ‘vrijheid’ als één van de belangrijkste eigenschappen van hun traditie. Vroeger was dat dus anders, toen waren de lutheranen al gebonden aan hun confessie en noemden zij zich daarom de kerk met de ‘zuivere’ leer. De belijdenisgeschriften van de gereformeerden ontstonden in 1561 (Nederlandse geloofsbelijdenis), 1563 (Heidelbergse catechismus) en in 1618 (Dordtse leerregels). Later ontwikkelde de lutherse kerk zich tot een kerk die ondogmatisch genoemd mag worden, vrij van binding aan confessie of leerstelligheid.

Bij het ontstaan van de Protestante kerk in Nederland werden de lutherse belijdenisgeschriften opgenomen in de nieuwe kerkorde. Op die manier laat het kleinste kerkgenootschap het eigene van de lutherse traditie zien.

De kerkorde verwoordt dat als volgt: “Het belijden van de kerk geschiedt in gemeenschap met de belijdenis van het voorgeslacht zoals die is verwoord … in de Onveranderde Augsburgse confessie en de catechismus van Luther.” Tevens worden de theologische verklaring van Barmen en de Konkordantie van Leuenberg erkend.