In het najaar van 2010 kwamen we na de dienst op zondag een aantal keren bij elkaar om te brainstormen over de toekomst van onze kerk. Daarbij gebruikten we het boek van de Anglicaanse voorganger Robert Warren, die in Engeland had ontdekt dat kerken die groeien bijna nooit expliciet naar groei op zoek zijn. Hij geeft er dan ook de voorkeur aan te spreken over ‘gezonde gemeente’. We namen onszelf eens goed onder de loep, en de resultaten daarvan leverden positieve punten op, en punten die voor verbetering vatbaar zijn. Vooral kwamen er veel ideeën en enthousiasme op. De kerkenraad besloot om niet via een top-down benadering te gaan uitstippelen hoe opvolging gegeven zou worden aan die ideeën en het enthousiasme. In plaats daarvan werd het aan de gemeenteleden zelf over gelaten om dingen op te pakken – individueel of gezamenlijk.

Inmiddels zijn we een jaar verder. Een goed moment om met elkaar te kijken of en zo ja wat er in het afgelopen jaar is gebeurd, veranderd en hoe het met het enthousiasme staat. We gaan niet opnieuw hetzelfde traject door, maar zullen ons wel weer expliciet de vraag stellen waar we als kerkelijke gemeente staan en hoe het met onze dromen voor de kerk staat.

Op zondag 23 oktober is er daarom een korte dienst en nemen we daarna nog een uur om samen op het afgelopen jaar terug, en naar de toekomst vooruit te kijken. Iedereen is welkom. Ook gasten en toevallige voorbijgangers. De kinderen gaan, net als vorig jaar, in hun eigen bijeenkomst aan de slag met de vernieuwing van onze kerk.

De kerkenraden (in Amsterdam kennen ze daarnaast ‘brandpunten’, een soort wijkgemeenten) zullen eigen ervaringen en ideeën uitwisselen. Maar we gaan ook in gesprek met een gast van buitenaf: ds. Arjan Markus, die als missionair predikant verbonden is aan de Protestantse wijkgemeente Jacobikerk in Utrecht. Van zijn hand verscheen eind 2010 het boek ‘Adieu God’. Een boek voor mensen die niet alles zeker weten, die een gesprek durven aangaan over de mogelijkheden en onmogelijkheden om tegenwoordig nog in een persoonlijke God te geloven. Het boek is voor een groot deel gebaseerd op gesprekken die Markus ook echt gevoerd heeft. Met welwillende (vaak hoogopgeleide) sceptici maar ook met gelovigen.

De impulsdag past mooi in de vernieuwingsprocessen die zowel in Amsterdam als in Haarlem op gang zijn gekomen. De uitkomsten zullen we op zondag 23 oktober bij de vernieuwingsbijeenkomst meenemen als we met zijn allen stil staan bij wat er het afgelopen jaar is gebeurd.

Tijdens vier zondagen in oktober en november zijn we samen in gesprek gegaan over onze plek als kerk in Haarlem, over wat God van ons vraagt, over onze dromen en talenten. Op sommige punten blijken we buitengewoon positief naar onszelf te kijken. Als het gaat om ruimte bieden aan iedereen, het leven als echte gemeenschap, het onder ogen zien van de kosten van verandering en het inperken van de dingen die we doen (niet alles willen), neigen we onszelf hoge cijfers te geven. Maar op andere punten blijken we kritisch te zijn. Hoe bezield is onze gemeente door geloof? Zijn we veel op zoek naar wat God wil in en met onze levens? En richten we onze blik wel voldoende naar buiten? Drie vragen waarop de scores die we onszelf gaven, een stuk lager zijn uitgevallen.

Voor de een was het misschien een verwachte uitkomst. Voor de ander een grote verrassing. Hoe dan ook, een beetje zelfreflectie bleek voldoende aanleiding voor levendige en enthousiaste onderlinge gesprekken, die tal van ideeën opleverden. Zoveel dat het des te belangrijker is om ons af te vragen waarom we eigenlijk kerk zijn. Vanuit welke grond willen we dingen ondernemen? Voelen we ons geroepen, en zo ja, waartoe?

Onze dromen

Uit de gesprekken is, kort samengevat, het volgende beeld naar voren gekomen van onze gemeente:

• Een open (t)huis: We zien onszelf graag als een open, gastvrije gemeenschap waar iedereen welkom is, en waar we met zorg naar elkaar omkijken. Een plek waar je thuiskomt, waar je bescherming en geborgenheid vindt en waar het gezellig is.
• Ingebed in de kerk van alle eeuwen: De Lutherse traditie (met name liturgie) wordt sterk gewaardeerd, maar tegelijk wordt die soms als gesloten en lastig te begrijpen ervaren voor zowel gasten als gemeenteleden. Dat kan een drempel zijn voor gasten om terug te komen, en voor kinderen om zichzelf met de kerk te identificeren.
• Waar veel kan, maar niet alles nodig is: Er wordt ruimte geboden aan gemeenteleden om met eigen initiatieven te komen. We proberen ruimte voor elkaar te scheppen om mens te zijn onder de mensen. Tegelijkertijd vinden we vrijwel eenstemmig dat we onze activiteiten wel binnen de perken moeten houden.

Uit de dromen die we gedeeld hebben komen nog wel wat aanvullingen op het hierboven geschetste beeld naar voren, die voor een groot deel zijn terug te voeren op de kenmerken waarop de score niet zo hoog is uitgevallen:

• Een gemeenschap door de week heen. Onze gemeente als een gemeenschap die niet hoofdzakelijk op zondagmorgen bijeenkomt, maar de hele week door als gemeenschap functioneert. De zondagmorgen kan daarin, als de gemeente rond een geopende Bijbel samenkomt, wel het belangrijkste “oplaadmoment” zijn. Een gemeenschap die op verschillende manieren en plekken bijeenkomt en “die aanvoelt als een grote familie”.
• Een gemeenschap die oog en waardering heeft voor ieders talent. Onze gemeente als een gemeenschap die weet wat de talenten van haar leden zijn, die talenten ook aanspreekt en stimuleert: “mensen die samenkomen en hun talenten bundelen om het verschil te maken”.
• Een gemeenschap die leeft vanuit de bron, die zich richt op Jezus. Een gemeenschap van mensen die weten “dat zij uit genade alleen kunnen leven” en die zich oefent in geloof. Een gemeenschap die zich actief uitstrekt naar God, geen schroom voelt om van haar geloof te getuigen en waar “de harten van gemeenteleden steeds dichter bij Jezus komen”.
• Een gemeenschap met een missie. Een gemeenschap die zich geroepen voelt om buiten haar eigen “veilige haven” het verschil te maken. Waar mensen als leerlingen van Jezus zich bij elkaar opladen om individueel én samen de buitenwereld in te trekken. Een gemeenschap die “met getuigenis en activiteiten midden in de samenleving staat, waarmee we jongeren, behoeftigen zoals verslaafden en gestraften weten te bereiken.”

De toekomst tegemoet

Aan concrete ideeën ontbrak het niet. Een (onvolledig) lijstje van de meest genoemde en/of meest opmerkelijke voorstellen:

• Eetcafé: samen eten en koken, zowel voor onze eigen gemeente als voor anderen (de buurt bereiken).
• Kinderen hebben de toekomst: we moeten meer aandacht besteden aan het bereiken van de kinderen (zang, spel e.d.).
• Een talentenbank: inventariseren van mankracht en talenten.
• De kerk open door de week: met zang/gebed/meditatie/licht/stilte/Taizé-avonden.
• Elkaar meer complimenten geven.
• Positief over Jezus vertellen.
• Meer aanbieden voor ondersteunen groeien in persoonlijke geloofsbeleving (gebed, meditatiesamenkomsten, groeigroepen, ‘Genesisdieet’).
• Een verdieping boven op het Jeugdlokaal bouwen.
• Zoeken naar manieren om de betekenis van de liturgie beter duidelijk te maken voor gasten én gemeenteleden.
• Met enige regelmaat diensten die het normale patroon doorbreken (maar bestaande liturgie verder zo veel mogelijk in stand houden).
• Meer diaconale inbreng in de erediensten (diaconale projecten/activiteiten).
• Herstart 55+-groep.

Wie pakt het op?

Talent was meer dan eens onderwerp van gesprek. We zijn allemaal begiftigd met talenten, en die mogen we in de kerk benutten. Het is dan ook niet aan de kerkenraad om nu alle input te verwerken en dan een beleidsplan of iets van gelijke strekking te schrijven. We zijn allemaal aan zet. Natuurlijk zijn er zaken die de kerkenraad gaat oppakken – zoals de samenwerking met Amsterdam. Daar wordt in de komende bijeenkomsten van de kerkenraad over verder gesproken. Maar het belangrijkste is dat we als gemeente allemaal mogen bouwen aan onze toekomst. Voel de vrijheid om initiatieven op te pakken en elkaar daarin op te zoeken. De kerkenraad zal proberen daarbij zoveel mogelijk te ondersteunen.

We sloten de vooralsnog laatste bijeenkomst af met het zingen van Gezang 314: “U die gelooft, verheugt u samen, ‘t is God, die trouw zijn kerk bewaart!” Een machtige belofte!

Op zondag 14 november is de vooralsnog laatste bijeenkomst over de toekomst van onze kerkelijke gemeente, direct aansluitend op de zondagse viering. Van harte welkom!

“We praten zo veel over de kerk dat we de Koning soms vergeten. Ik zou zeggen: nu praten we eens tien jaar niet meer over de kerk. Nu gaan we het weer over God hebben. Ik houd me daar natuurlijk zelf niet aan, maar toch: God, daar was de kerk toch voor? En dan niet de wat afgeleide vraag of Hij bestaat, maar de spannende vraag wie Hij is. Hij brengt Zichzelf ter sprake, in vlees en bloed nog wel, en dat is zo spannend en enerverend dat we even ophouden met kerk- en tempelbouw, renovatie of restauratie, en weer zwijgen, luisteren en spreken.”

- PKN-scriba Arjan Plaisier, 8 september 2010 bij de presentatie van het boek “De kerk is dood, leve de koning!”

Onze gemeente staat voor belangrijke vragen als het gaat over onze toekomst. We maken deel uit van een kerkgenootschap dat ieder jaar krimpt. Ook onze gemeente kent al jaren een geleidelijke maar toch onmiskenbare teruggang in ledenaantal. Natuurlijk leidt dat tot vragen over hoe het in de toekomst verder moet – zelfs al zijn die vragen niet à la minute heel nijpend.

Maar in het geweld aan vragen van financiële, organisatorische en bestuurlijke aard bestaat het risico te vergeten waarom we eigenlijk kerk willen zijn. Waartoe we ons samen geroepen voelen.

Gesprek over de toekomst

Bij een gesprek over de toekomst hoort daarom ook het gesprek over het wezen en de missie van de kerk. In vier bijeenkomsten in oktober en november 2010 willen we daar samen over nadenken en praten, en bekijken hoe we aan die missie nu en in de toekomst gestalte willen en kunnen geven. De vier bijeenkomsten vinden telkens aansluitend aan een (ver)korte zondagse viering plaats. De diensten starten zoals gebruikelijk om 10.30 uur. Rond 11.15 uur wordt de viering afgesloten en gaan we over naar de bijeenkomst, die tot ongeveer 12.30 uur duurt. Het programma is telkens iets anders, maar er zit wel continuïteit in. Het mooiste is het daarom, als u bij alle bijeenkomsten aanwezig kunt zijn. In de bijeenkomsten gaan we met elkaar in gesprek aan de hand van het Handboek Gezonde Gemeente van de Anglicaanse voorganger Robert Warren. U leest er hier meer over in een al wat ouder bericht op onze website. Handboek klinkt overigens wat zwaar; het is eigenlijk een handvat.

Vier bijeenkomsten

De bijeenkomsten vinden plaats op:

• Zondag 3 oktober
• Zondag 10 oktober
• Zondag 7 november
• Zondag 14 november

Op de laatste drie zondagen gaan we met elkaar (in groepen) in gesprek. Bij de eerste bijeenkomst, op 3 oktober, zal Nynke Dijkstra-Algra een inleiding verzorgen over de missionaire kerk. Zij is lid van het Missionair Team van het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht. Nynke heeft lange ervaring met kerkvernieuwing op lokaal en bovenlokaal niveau en maakte afgelopen jaar een ‘missionaire ronde’ langs alle classes van de PKN. Het gedachtegoed van Robert Warren speelt een belangrijke rol in de 30 missionaire modellen die tijdens die landelijke tournee centraal stonden. Nynke Dijkstra-Algra hield gedurende de hele missionaire ronde een weblog bij, die is terug te vinden op de website van de PKN.

De kerk beheert het oude goud van de christelijke traditie. Maar wat doet ze ermee? Begin 16e eeuw vonden sommigen dat de erfenis verkwanseld werd. Eén van hen, een augustijner monnik, zette zich in voor het opdelven van het goud. Van hem – Maarten Luther – zijn de gevleugelde woorden: ‘Hier sta ik, ik kan niet anders.’ De rest is geschiedenis.
Die geschiedenis, die onder meer de Protestantse Kerk in Nederland heeft opgeleverd, is niet uitgewerkt. Maar wat valt er mee te doen? Leren hoe je kerken netjes sluit? Het gelovig deel der natie terugtrekken binnen de linies van de bible belt? Wij zijn ervan overtuigd dat een nieuwe generatie betere ideeën heeft. Bevlogen reformatoren met lef, haalbare plannen of hemelbestormende initiatieven. Hervormers, die zeggen: ‘Anders! Daarom sta ik hier.’ Het hoeven geen uitwerkte, doortimmerde ideeën te zijn – meer een column dan een preek, eerder een cri de coeur dan een doorwrochte analyse.

Publicatie in Trouw

De tien beste columns worden geplaatst op de website van dagblad Trouw. De winnende reformatoren zijn op Hervormingsdag eregasten van de Protestantse Kerk Amsterdam. Tijdens het ‘Festival van de Hervorming’ op 31 oktober wijst een jury drie winnaars aan: zij krijgen een boekenbon van 100 euro en spreken hun column live uit voor het festivalpubliek. Daarna kiest het publiek de beste bijdrage – de publiekslieveling wint de meerdaagse Lutherreis voor twee personen. Trouw zal verslag doen van de middag.

Hoe inzenden?

Nog geen 35 jaar? Stuur je column ‘Anders! Daarom sta ik hier’ (maximaal 400 woorden) voor 20 oktober naar columnwedstrijd@protestantsamsterdam.nl of naar het Kerkelijk Bureau Protestantse Kerk Amsterdam, Nieuwe Keizersgracht 1 A, 1018 DR Amsterdam t.a.v. Hanna van Dorssen. De jury bestaat uit Ciska Stark (preekspecialist Protestantse Theologische Universiteit), Ruard Ganzevoort (hoogleraar praktische theologie Vrije Universiteit) en Lodewijk Dros (chef ‘Letter & Geest’ van Trouw).

Op www.protestantsamsterdam.nl meer informatie over de columnwedstrijd én over het volledige Hervormingsdagprogramma (´s morgens de protestants-oecumenische kerkdienst in De Nieuwe Kerk, ´s middags het ‘Festival van de Hervorming’, vervolgens de muzikale aftrap van ‘De Preek van de Leek’ en tenslotte een feestelijke borrel). Voor meer informatie kunt u ook contact opnemen met Abeltje Hoogenkamp (predikant voor de stad namens de Protestantse Kerk Amsterdam) via 06-51529847.

Een bange vraag die in nogal wat kerkelijke gemeenschappen klinkt. Kerkbezoek en deelname aan activiteiten lopen terug. Wat nu?

Ook in de Engelse kerkprovincie Durham deed deze trend zich voor. Dat werd bevestigd in een door de Anglicaan Robert Warren verricht onderzoek. Echter, wat verrassend was:  bij 25 van de 260 onderzochte kerken bleek  in de onderzoeksperiode juist een groei van 16 % opgetreden te zijn. Hij was uiteraard zeer nieuwsgierig naar deze ‘afwijking’. Op het eerste gezicht waren dit toch gewone doorsnee kerken. Wat maakt hen zo bijzonder?

Op een bijeenkomst met vertegenwoordigers van deze gemeenten kwam een aantal factoren in beeld, dat een en ander leek te verklaren. Warren ontdekte 7 kenmerken van wat hij noemde ‘gezonde gemeenten’. Die kenmerken maken ook deel uit van een methodiek waarmee je snel in beeld krijgt hoe een gemeente erbij staat en hoe je kansen op het spoor kunt komen en kwaliteiten kunt uitbouwen.

Op maandag 23 november zal Otto Sondorp (gemeenteadviseur voor de PKN) in de Lutherse Kerk (Witte Herestraat 22 te Haarlem) spreken over dit spraakmakende boek dat al in honderden gemeenten en parochies met vrucht is gebruikt. Het origineel (The Healthy Churches’ Handbook) is al een aantal jaren geleden gepubliceerd. De Nederlandse vertaling (Handboek Gezonde Gemeente) kwam eind 2008 uit. De avond wordt georganiseerd door de Raad van Kerken Haarlem. Iedereen is welkom! De avond begint om 20:00 uur.

• Wanneer? 23 november 2009
• Waar? Lutherse Kerk Haarlem, Witte Herenstraat 22
• Voor wie? Iedereen met interesse in kerkvernieuwing
• Hoe laat? 20:00 uur

Meer weten over het boek van Warren?

• Recensie in het Friesch Dagblad, September 2008
• Recensie in Uitdaging, November 2008
• Recensie Nederlandse Zendingsraad, November 2008
• Bespreking in uitzending EO.nl, November 2008 [audiobestand]
• Samenvatting door de Raad van Kerken

Welke modellen er in de koffer van het Team zitten is overigens geen geheim meer; ze zijn allemaal te vinden op de speciaal ingerichte webpagina’s van het Missionair Team. De modellen zijn simpel, kunnen gecombineerd worden en zijn geen theoretische abstracties, maar gebaseerd op wat er in de praktijk al gebeurt. In dat opzicht zijn de modellen een soort afspiegeling van het type missionaire activiteiten dat in PKN-gemeenten wordt ontplooid.

Op 11 november komt het Team naar de classis Haarlem.

Een mooi gebed. Maar laten we eerlijk zijn, vaak wordt vernieuwingsdrift deels gevoed door onzekerheid, onvrede of zorg over een bestaande situatie. In deze tijd, en zeker in West-Europa speelt daarbij vrijwel altijd de marginalisering van de kerk een rol. Kerkgenootschappen verliezen leden. Kerkgebouwen worden afgebroken of omgebouwd tot appartementen. De centen raken op. Erfgoed moet worden losgelaten. En als het even tegenzit valt een gemeente uiteen. Ook in onze gemeente zijn er mensen die mee kunnen praten over wat het betekent als een gemeente ophoudt gemeente te zijn.

Toch is dat laatste eigenlijk wel zó vreemd. Het klopt niet, en dat brengt een zwakte aan het licht die helaas maar al te vaak (ik zal niet zeggen overal, maar voorbeelden zijn er te veel) voorkomt in kerken: de gemeenschapsvorming is kennelijk niet erg diep geworteld. Het lijkt wel alsof de relatie met het kerkgebouw soms hechter is dan die met medegemeenteleden.

Een tegengeluid klinkt echter steeds meer op plekken waar de vernieuwingsdrift toeslaat. Twee weken geleden verscheen ‘Ploeteren en Pionieren‘ van Martijn Vellekoop en Nico-Dirk van Loo. Een boek dat in allerlei opzichten herkenbaar is, uitdaagt, inspireert, de nuance met vlagen verliest in spitsvondige formuleringen, en in één middag is uit te lezen. Bovenal een boek dat laat zien hoe belangrijk relaties tussen mensen zijn in de gemeenschap van Jezus Christus.

Emerging church

Het boek draait helemaal om nieuwe vormen van kerk zijn, die de auteurs scharen onder het label ‘emerging church’. Dat heeft vast wat extra uitleg nodig. Zelfs een lange blogpost is daar te kort voor, dus het wordt flink afsnijden hier en daar. Emerging church is een term waarvan de wortels met name in de Angelsaksische wereld liggen, en die zich – of dat nu lastig is of niet – niet gemakkelijk laat definiëren. Niemand weet precies wat emerging church is, maar Vellekoop en Van Loo geven met het boek ongetwijfeld wel richting aan de invulling die de term in het Nederlandse taalgebied krijgt. Emerging church laat zich misschien het beste omschrijven als een beweging of conversatie. De auteurs zelf laten een aantal opties open. Ze spreken over de emerging church beweging, die je kunt zien als netwerk (“van mensen die anderen in contact met Jezus willen brengen en het Koninkrijk van God tastbaar willen maken”) of als gesprek (“dat steeds weer bij andere onderwerpen stilstaat”). Op internet is voor Nederland, naast allerlei individuele weblogs het Emerging Netwerk de centrale plek voor emerging, omringt door een wolk van geïnteresseerden die iets van verwantschap voelen, zoals de Haarlemse predikanten Jos Douma en Norman Viss.

Als beweging, netwerk, en gesprek gaat emerging church door muren van kerkgenootschappen heen, is er geen centrale aansturing of organisatie (hoewel, wel een select aantal actieve ‘stemmen’) en geen vaste theologische lijn (en, ja, ik weet dat veel emergers wel bepaalde voorkeurstheologen hebben, en soms vraagtekens oproepen. Wellicht in een latere post wat meer daarover). In Nederland geeft Johan ter Beek op zijn blog emergingchurches.nl het theologische gesprek over emerging church vorm. Maar zijn theologische accenten worden zeker niet door alle ‘emergers’ uit Ploeteren en Pionieren gedeeld – waar hij ook helemaal niet op uit is.

Hoewel bij veel ‘emergers’ een kritische houding bestaat ten aanzien van de gevestigde, traditionele kerken, is het een valse tegenstelling om emerging church en gevestigde kerken tegenover elkaar te zetten. Initiatieven die door initiatiefnemers of anderen het etiket ‘emerging’ krijgen, zijn te vinden in hele vrijzinnige gemeenten, maar ook in streng-orthodoxe kringen. Zo kan het dat in de Verenigde Staten vanuit evangelicale en orthodoxe hoek sterke kritiek wordt geuit op emerging church (met name op de zogeheten Emergent Church, zoek eens op YouTube…) terwijl andere evangelicale en orthodoxe kerken nieuwe initiatieven als ‘emerging’ bestempelen (zie hier [link]). En een derde alweer de teloorgang van die tweede groep initiatieven voorspelt.

Toch is er wel een grootste gemene deler binnen emerging. De basis is de overtuiging dat de samenleving in de afgelopen decennia een transitie heeft doorgemaakt (of nog aan het doormaken is) van een moderne naar een postmoderne maatschappij. Daarmee wereldberoemd geworden filosofen hebben een begrippenkader voor postmodernisme uitgedacht (wie meer wil lezen start eens bij de Franse filosofen Michel Foucault en Jean-Francois Lyotard). Over postmodernisme valt veel te zeggen, en nog veel meer te discussiëren, maar twee essentiële ideeën uit het postmodernisme zijn van belang. Ten eerste, de veronderstelling dat de menselijke vermogens om waarheid te bevatten en uit te drukken beperkt zijn. Ten tweede, een streep door de gedachte dat er allerlei eenduidige en universele oplossingen te vinden zijn voor problemen in de wereld, en daarmee door het idee dat onze samenleving ‘maakbaar’ is.

De kritische lezer begint zich hier misschien wat ongemakkelijk te voelen. Riekt dit niet naar een ontkenning van Gods Waarheid en de geldigheid van het evangelie als dé oplossing van God voor een gebroken wereld? Nee. Dat is niet hoe emerging zich (over het algemeen) verhoudt tot het postmodernisme. Veel meer ziet emerging de opkomst van het postmodernisme juist in hele concrete houdingen, waarden, standpunten en verwachtingspatronen van mensen terug. Martijn Vellekoop en Nico-Dirk Van Loo maken dat duidelijk met een schemaatje waarin ze verschuivingen ten opzichte van het modernisme beschrijven. Bijvoorbeeld, het modernistische “Als we de waarheid kennen, kunnen we van de wereld een perfecte plek maken” naar het postmoderne “Als mensen zijn we beperkt, we gaan geen weg vinden om de aarde perfect te maken”. Of van “Wie bekleed is met gezag en logisch spreekt, wil ik volgen als mijn leider” naar “Alleen degene die in zijn leven waarmaakt wat hij zegt, heeft mij wat te vertellen”. En op de achtergrond zoemt telkens het opkomende individualisme rond. Het zijn allemaal verschuivingen die in de praktijk niet zo rigide en universeel zijn als een schema doet geloven. (Maar ook dat is een postmoderne constatering.)

Emerging church is het netwerk en gesprek dat in de verschuiving naar het postmodernisme zoekt naar manieren om het evangelie te communiceren en mensen met Jezus in contact te brengen. De gedachte is daarbij overigens sterk dat het gros van de traditionele en evangelische kerken in het modernisme zijn ontstaan en zijn blijven hangen. (Lees ook eens hier [link].) En bovendien niet of slechts met moeite om kunnen gaan met een plek in de marge in plaats van in het centrum van de samenleving. Hoewel Nederlandse Lutheranen zich waarschijnlijk juist wel wat gemakkelijker met de marge identificeren – als kleine geloofsgemeenschap die het lang met een gedoogstatus moest doen en zich nooit echt in een bepaalde ‘zuil’ van de verzuilde Nederlandse samenleving heeft gepositioneerd. Of dat nu terecht of onterecht is, weinig Nederlandse Lutheranen zullen zich dan ook verwant voelen met de term ‘christelijke subcultuur’ die Vellekoop en Van Loo telkens met de traditionele kerk in verband brengen.

Het Koninkrijk zichtbaar maken

Maar genoeg over abstracte begrippen. In de voorbeelden van nieuwe manieren van kerk zijn, die in Ploeteren en Pionieren worden uitgewerkt , is de postmoderne component ook lang niet altijd zichtbaar. En daar  is het de auteurs gelukkig helemaal niet om te doen. De Gebedswinkel in Woerden, waar iedereen binnen kan lopen voor gratis internet, een kop koffie, een gesprek en gebed. Thugz Church in Rotterdam, waar spontaan een nieuwe gemeenschap is ontstaan vanuit een jongerencentrum. Momentz in het Westland, een kerk zonder kerkdiensten, maar met veel ontmoetingen. Het zijn eerst en vooral hele praktische initiatieven om nieuwe mensen op nieuwe manieren met Jezus Christus in contact te brengen. Naar buiten treden en het Koninkrijk zichtbaar maken in een wereld die dat Koninkrijk niet kent en ook niet verwacht.

‘Incarnationeel’ noemen de auteurs de missionaire benadering van de nieuwe initiatieven. Ze stappen als gemeenschap de wereld in en stellen de vraag wat ze voor de omgeving kunnen betekenen. Die benadering zetten Vellekoop en Van Loo tegenover de ‘attractionele’ benadering die er vooral op gericht is op het aantrekkelijk maken van de kerk voor buitenstaanders, bijvoorbeeld door laagdrempelige diensten te houden of bijeenkomsten voor bepaalde doelgroepen.

De drive om Jezus niet alleen aan te nemen, maar ook navolger te zijn, is kenmerkend voor de ‘emerging’ pioniers. (Hoewel zeker niet exclusief.) Volgens de auteurs wil het doen van wat Jezus opdraagt nog wel eens het ondergeschoven kindje zijn in veel kerken. Ik schrijf het dan nog mild. “De kerk is niet bedoeld als wachtkamer waar we zingen en pepermunt eten totdat we naar de hemel gaan” is de uitdagende woordkeuze van de emergers. Dat van de pepermunt slaat hier [link] op.

Navolging

Nadruk op navolging van Jezus dus. Dat roept misschien een wat nonchalante ‘been there, seen that’ houding op. Want, zijn de emergers niet gewoon de Rotterdammers onder de christenen met een ‘niet lullen, maar poetsen’ mentaliteit. (Hoewel?) Leidt een nadruk op navolging, met z’n onherroepelijke dadendrang, niet al snel tot een soort sociaal evangelie, waarin de mens helemaal zelfstandig een betere wereld moet bewerkstelligen? Of juist tot een terugkeer naar het idee dat de mens via ‘goede werken’ de gunst van God moet verdienen? Een gedachte waar Luther radicaal mee afrekende.

Het waarschijnlijk beste antwoord: voor sommige (buitenlandse) emergers wel. Maar over het algemeen niet, en voor de schrijvers van ‘Ploeteren en Pionieren’ zeker niet. Die zien het doen van Jezus’ woorden juist als een verrijking van hun begrip van en voor Jezus. Dat lijkt me een bijzonder waardevol en waar perspectief. Jezus volg je niet na om iets te verdienen van God, maar omdat je door navolging een groter besef van Gods Koninkrijk krijgt. Jezus volgen is een zegen. Stiekem denk ik, je hoeft geen pionier en geen emerger te zijn om te weten dat dat waar is. Toch is het nodig dat we elkaar er aan blijven herinneren.

Ploeteren en Pionieren laat zien hoe sterk het doen van Jezus’ woorden te maken heeft met relaties en ‘gewoon jezelf zijn’. De pioniers die aan het woord komen, vertellen vooral over hun eigen ervaringen, beleving, moeiten en uitdagingen. Niet structuren of organisatorische zaken staan voorop, maar het verhaal van de pioniers zelf, van hun wandel met en zoektocht naar God, en van de mensen die zij ontmoe(t)ten. Daarin schuilt voor mij de kracht van Ploeteren en Pionieren. Niet in handreikingen voor nieuwe vormen van kerk zijn. Niet in een afbakening van wat wel en niet ‘emerging church’ is. Niet in een discussie over modern en postmodern of de inflatie aan post-vormen (post-evangelisch, post-christendom, post-gereformeerd). Maar in de ontmoeting van mensen, die elkaar en God (vaak ongevraagd en onverwacht) tegenkomen omdat ze de woorden van Jezus willen doen. Ik herken er dromen in die leven bij leden van onze gemeente. De boodschap is simpel: ga het gewoon doen, er kon best eens zegen voor anderen en jezelf van uitgaan.

Tijdens de Young Beyond avond in maart ging het over de vraag welke betekenis de zondagse viering heeft voor de rest van de week. Dat was uiteraard een veel te ruim thema. En daarom houden we het thema nog even vast, maar met hele specifieke subthema’s. De preek is het eerste subthema. Bij protestanten vormt de preek het hart van de eredienst, hoewel die plek bij Lutheranen eigenlijk toebedeeld wordt aan de lezingen uit de Bijbel. Maar ook als de schriftlezingen voorop komen, neemt de uitleg en verkondiging van de gelezen teksten een centrale plaats in.

Aansprekend preken is echter helemaal niet eenvoudig of vanzelfsprekend. Vraag het de predikant. Die heeft te maken met een publiek met uiteenlopende voorkeuren, verwachtingen en ideeën. Maar bovenal heeft de voorganger te maken met het Woord, dat via de preek dicht bij de mensen moet worden gebracht.

Hoe dat gebeurt, daarin is veel variatie mogelijk. De preek heeft zeer uiteenlopende gedaanten. In veel traditionele protestantse kerken spreekt de predikant vanaf de preekstoel (kansel). In Evangelische en Pinkstergemeenten is er vaak een podium waarop de spreker vrij heen en weer beweegt. Soms wordt er gebruik gemaakt van een beamer om foto’s, filmmateriaal of gewoon bulletteksten weer te geven. Soms staat één bepaalde passage uit de Bijbel (een zogeheten perikoop) centraal, en soms gaat een spreker in vogelvlucht de hele Bijbel door.

Maar de preek is vaak eenrichtingsverkeer. Daar werd bij Young Beyond al eens op gereageerd. En in april gaan we dat samen verder uitdiepen. Welke vorm van preken past bij de Young Beyond generatie? Kan de ‘oude vorm’ nog? Of zoeken de jonge volwassenen naar nieuwe vormen?

Young Beyond, 23 april 2009 in de Consistorieruimte achter de kerk. Inloop vanaf 20:00 uur. Programma start om 20:30 uur.