Onze ouderenpastor volgde begin 2009 de cursus ‘Lutherana’, over de ins en outs van Luther, zijn leven, gedachten en de van de traditie die haar naam aan hem ontleent. In negen ‘posts’ komen de belangrijkste onderwerpen uit de cursus voorbij. In deze post: Luther en het kerkelijk lied.
In zijn lezing “Luther en de muziek” die Klaas Koelewijn op 31 oktober 2008 in onze kerk hield merkte Klaas al op dat Luther het kerkelijk lied als middel zag om de gemeente bij de boodschap van het Evangelie te betrekken. “het is lofzang, catechismus, gebed en verkondiging in één.” Het zingen in de kerk was slechts voorbehouden aan geestelijken en koren. Het gewone kerkvolk zong niet. Luther onderstreepte de noodzaak.
In zijn voorwoord van het Wittenbergse Gezangboek dat in 1524 uitkwam, wees Luther op enkele Bijbelgedeelten die het zingen zelfs gebieden. Bijvoorbeeld in Kolossenzen 2: 16: “Zing met heel uw hart psalmen en hymnen voor God en liederen die de Geest u vol genade ingeeft.” Ook in het Oude Testament vond Luther voorbeelden. In de eerste plaats natuurlijk de psalmen die hij door zijn kloostertijd grondig kende, maar ook bijvoorbeeld in Exodus 15: “Ik wil zingen voor de Heer, zijn macht en majesteit zijn groot!”
Luther had met de liederen ook een pedagogisch doel. In hetzelfde voorwoord zegt hij daarover: “ik zou graag zien dat de jeugd iets zou hebben waarmee ze los komt van de liefdesliederen en in de plaats daarvan iets heilzaams zou leren.”
Luther heeft zelf ongeveer 40 liederen gemaakt, tekst en vaak ook de melodie. Het Liedboek voor de Kerken telt 18 van deze liederen. De inhoud van de liederen is voor het grootste gedeelte gebaseerd op de Bijbel. Onderzoek heeft geleerd dat de inhoud van de liederen 90 keer betrekking hebben op teksten van het Oude Testament en 348 keer op teksten van het Nieuwe Testament. Het was ook Luthers bedoeling dat het Woord “in zwang zou raken”.
In de les over dit onderwerp verwoordde de docent ds. H. Mudde het belang van Luthers liederen met de volgende woorden: “De grote invloed van Luthers liederen en daarmee van zijn zo op het Woord betrokken theologie is de eeuwen door telkens weer gebleken. Het is met name via het voertuig van het lied, dat Luthers reformatie stormenderhand de harten der mensen heeft veroverd. Ze hebben nadien een bijzondere liturgische en kerkmuzikale praktijk in het leven geroepen en ook vaak weer op belangrijke momenten nieuw leven ingeblazen. De grote Johann Sebastiaan Bach is in die traditie ‘maar’ een van de velen, die te noemen zijn.”
Tot zover enige impressies van de lessen Lutherana. Als de cursus nog eens wordt gegeven raad ik hem van harte aan.