Onze ouderenpastor volgde begin 2009 de cursus ‘Lutherana’, over de ins en outs van Luther, zijn leven, gedachten en de van de traditie die haar naam aan hem ontleent. In negen ‘posts’ komen de belangrijkste onderwerpen uit de cursus voorbij. In deze post: lutheranen en gereformeerden in Amsterdam.
Eind 1587 ondernamen Antwerpse vluchtelingen in Amsterdam een poging een lutherse gemeente te stichten. Ze kwamen bijeen op de zolder van een pakhuis “waar de Pot uithing” (op dezelfde plek kwam later de Spuikerk). Het stadsbestuur verbood de diensten. De Staten van Holland grepen in en de diensten konden weer doorgaan. In 1595 werd echter de Amsterdamse predikant Adolf Fisscher vastgezet en de diensten werden verboden.
De gereformeerden hadden grote bezwaren tegen de lutheranen. De houding van de lutheranen in Antwerpen werd ze bijzonder kwalijk genomen. Later is dat goed gekomen toen Willem van Oranje veel Duitse huursoldaten aantrok om tegen de Spanjaarden te vechten. Dit waren meestal lutheranen. Men had ook nog altijd veel bezwaar tegen de avondmaalsleer. Dat Christus aanwezig was bij het avondmaal was in de ogen van de calvinisten onmogelijk. Christus was immers door middel van de hemelvaart toch vertrokken!
Zo als zo vaak waren het economische redenen die het bewerkstelligden dat de lutheranen kerkdiensten mochten houden en zelfs kerken bouwen. Onder de lutheranen in Amsterdam waren vele Denen en Zweden. Het waren de koningen van Denemarken en Zweden die dreigden de Sont te sluiten als de lutheranen werden lastiggevallen. Dit was een gevoelige kwestie, want de Oostzeehandel was voor Amsterdam van cruciaal belang.
Na 1604 hadden de lutheranen geen last meer van de stedelijke overheid. Lutheranen waren in een zeker opzicht zelfs bevoorrecht. Terwijl katholieken en doopsgezinden alleen toestemming kregen om schuilkerken in te richten, mochten de lutheranen wel gewone, van de weg af zichtbare kerken bouwen. De enige beperking was dat er geen toren op mocht.
Op eerste kerstdag 1633 werd de lutherse kerk aan het Spui ingewijd en in 1671 kwam de “Ronde Lutherse” aan het Singel gereed.