Kerken hebben geen naam als internetpioniers.[1] Er zijn natuurlijk altijd een paar eenzame roependen in de woestijn. In 1996 schreef Hans Roest van RKKerk.net bijvoorbeeld dat kerken “moeten vermijden een niet te overbruggen achterstand op te lopen”.[2] Veertien jaar later is er niemand die rept van een onoverbrugbare achterstand, maar evenmin lijkt de kerk over het geheel te zijn ingelopen op de internetvoorhoede. Anno 2009 haalde de IKON met een conferentie over internetpastoraat de landelijke (seculiere) media met de kop ‘Kerken moeten ook op Hyves’ en later dat jaar stuurde Kerk en Wereld dezelfde boodschap de wereld in met het symposium ‘Kerk zijn op het web’.[3]

Toch is in de meeste kerken inmiddels wel het besef doorgedrongen dat presentie op het web voordeel op kan leveren. Maar, stelde ‘twitterende pastor’ Boele Ytsma in een interview met Trouw, “vaak beperkt het ’iets met internet doen’ zich tot een website met informatie over de kerk, diensten en het online zetten van preken.”[4] Het internet biedt veel meer mogelijkheden, met name op het gebied van ‘social networking’ en het bereiken van mensen en het aangaan en onderhouden van contacten. De ontwikkelingen gaan echter razendsnel, en wie bij wil blijven wordt haast verplicht om zich constant onder te dompelen in de onophoudelijke uitstoot aan informatie die het internet produceert.

Drie vormen van participatie

Het helpt misschien iets om ‘het nut’ van internet onder te verdelen in een aantal vormen van participatie. Aan drie daarvan wil ik in aandacht schenken, maar er zijn er meer denkbaar. Zenden, Verbinden en Converseren zijn drie hoofdvormen van bezigheden waarmee het internet invulling krijgt en die voor kerken zeker relevant kunnen zijn.

Zenden is het jezelf (en je boodschap) presenteren op internet. In de meest droge en passieve vorm: informatie over jezelf plaatsen en je niet bekommeren over de vraag of iemand die informatie ooit zal vinden en, zo ja, zich ervoor zal interesseren. Verbinden heeft alles te maken met het aangaan van connecties met andere internetgebruikers. Er kan sterke variatie bestaan in hoe sterk die connecties zijn, en hoe ze worden ingevuld. Bij converseren gaat het om actieve communicatie en interactie met andere internetgebruikers. Eigenlijk is er nog een vierde vorm van participatie: luisteren. Het gros van de internetgebruikers is vooral aan het ‘luisteren’ naar wat anderen zenden, naar met wie anderen connecties aangaan en naar conversaties van anderen. Dat keert later terug.

Om het maar vast gezegd te hebben: een groot aantal kerken komt niet verder dan de eerste vorm van participatie.

Dat kan anders, al blijft het zoeken en experimenteren. Ik ga een bescheiden poging doen om vier stappen uit te werken die behulpzaam kunnen zijn voor kerken die bewuster willen meedoen op internet. Bescheiden, omdat ik geen internetprofessional of webontwikkelaar ben, omdat ik geen eigen best practice heb, omdat sommige kerken al een heel uitgestippeld internetbeleid hebben, omdat ik zelf voortdurend moet zoeken naar nut en noodzaak van internet voor de kerk, en omdat ik me er met geen mogelijkheid een voorstelling kan maken hoe Jezus het internet zou hebben gebruikt als het 2000 jaar geleden al had bestaan.[5]

» Door naar Stap 1| Wie – en niet wat – is de kerk op internet?

[2] http://www.rkkerk.net/lezingwkj.htm

[3] http://www.nu.nl/internet/1939400/kerken-moeten-ook-op-hyves.html en http://www.kerkenwereld.nl/nl/doc.phtml?p=Kerk+en+Wereld+Lezing+2009

[4] http://www.trouw.nl/religie-filosofie/nieuws/religie/article2783594.ece/Roept_u_maar__twittert_de_dominee__.html?all=true

[5] De Rooms-Katholieke kerk is bijvoorbeeld al jaren actief met beleid omtrent nieuwe media. Ik zou naar stoffige rapporten kunnen verwijzen, maar deze presentatie van Father Roderick is veel vermakelijker: http://www.ustream.tv/recorded/1421539.