Het is geen geheim dat bij de kerkfusie tot PKN de Lutheranen en de Gereformeerde Bonders elkaar niet enthousiast in de armen zijn gevlogen. Een beleefde handdruk, daar bleef het bij. Dat de afstand ook na de eerste PKN-jaren nog steeds groot is, maakt dominee Lam uit Rijssen duidelijk in een interview met Nederlands Dagblad (webversie via Kerknieuws). “Tegen wil en dank zijn wij in de Protestantse Kerk terechtgekomen, samen met de Lutheranen. Ik weet niet wat God hiermee voor heeft, maar de Lutheranen zijn nu op onze weg gesteld.”
Het klinkt nog steeds als een tot elkaar veroordeeld zijn, maar ook dàt kan nieuwsgierigheid naar elkaar wekken. Een van de vruchten daarvan is het kort geleden verschenen boekje ‘In de leer bij Luther’ waarin verschillende auteurs uit de behoudende vleugel van de PKN het leven en werk van Maarten Luther verkennen. Het boek bevat bovendien een bijdrage van de Lutherse emeritus professor Boendermaker. De samensteller van het boekje is drs. P.J. Vergunst, Algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond binnen de PKN en eindredacteur van ‘De Waarheidsvriend’, het huisorgaan van de Bond.
‘In de leer bij Luther’ is een zeer aangename verzameling van toegankelijke artikelen geworden. De bijdragen vinden het midden tussen biografie, theologie en oefening voor het hedendaagse geloofsgesprek. Met name dat laatste maakt het boekje ook voor mensen van buiten de Gereformeerde Bond erg interessant om te lezen. Veel Lutheranen zouden nog wel eens verrast kunnen worden door de open houding die de auteurs aannemen ten aanzien van het Lutherse gedachtegoed. Bovendien kan het boek voor Lutheranen een goede prikkel zijn bij de gedachtevorming over ‘Luthers eigene’ van Lutheranen binnen de PKN. Het kan beslist geen kwaad om te luisteren naar wat auteurs, die niet in een Lutherse traditie staan, in het werk en leven van de hervormer als essentieel voor Luther zien. In dat opzicht verdient ‘In de leer bij Luther’ het om niet alleen binnen de Gereformeerde Bond, maar ook in Lutherse kring onder de aandacht te worden gebracht.
Het boekje heeft echter nog op een andere manier meerwaarde voor het geloofsgesprek tussen Gereformeerde Bonders en Lutheranen. Al te vaak vervalt dat gesprek in veralgemenisering. Voor Lutheranen zijn Gereformeerde Bonders te zwaar op de hand. Voor Gereformeerde Bonders zijn Lutheranen juist weer veel te liberaal en te vrijzinnig. Daarmee gaat het gesprek al snel alleen nog maar over vormen en standpunten. Wel of geen homohuwelijk. Invulling van godsdienstonderwijs op scholen. En wat mag er op zondag beslist wel en beslist niet? Allemaal relevante vragen, en daarover bestaan zonder meer grote verschillen van mening (hoewel Lutheranen zeker geen massief ‘liberaal’ blok vormen). Maar die verschillen kunnen aan beide kanten al te gemakkelijk leiden tot een zich ingraven, en daarmee verstikkend werken in een dialoog over geloofstradities.
Liberaal, conservatief, vrijzinnig of behoudend zijn immers geen begrippen die geclaimd kunnen worden in naam van een Lutherse of Calvinistische geloofstraditie. Liberale standpunten zijn te vinden in zowel Lutherse als Hervormde en Gereformeerde hoek. Hetzelfde geldt voor behoudende ideeën. In meest uitgesproken zin laat zich dat voor Lutheranen illustreren door de Missouri Synod Lutheran Church in de VS. Afgaande op een eerste indruk, zouden die door veel Nederlandse Lutheranen zonder twijfel bestempeld worden als Amerikaanse Bonders.
‘In de leer bij Luther’ gaat wel terug naar de basis van de geloofstradities. Daarmee wordt bij de lezer als vanzelf geprikkeld na te denken over de vraag waarom hij of zij zich identificeert met Luther of Calvijn. Voor of tegen homohuwelijk, wel of geen rok aan naar de kerk, zijn dan volstrekt ongeldig als antwoord. Wie door die ‘vanzelfsprekende’ en zichtbare verschillen heen prikt, kan voor verrassingen komen te staan. De lezer uit Calvinisitsche hoek ontdekt misschien dat hij in bepaalde opzichten Lutherser is dan hij dacht. En de Lutheraan, op zijn beurt, ontdekt misschien wel dat hij voor bepaalde denkbeelden en beleving Maarten Luther niet aan zijn zijde vindt.
‘In de leer bij Luther’ biedt een opening die hopelijk niet alleen de kerkleiding, maar ook de gemeenteleden weet te bereiken. Daar schort het aan ontmoeting, en, op veel plaatsen, toch ook aan goede wil. Het is dan ook buitengewoon jammer dat achter ‘In de leer bij Luther’ kennelijk nog zo’n sterke ‘het moet maar’ mentaliteit schuilgaat. Wanneer dominee Lam zich afvraagt wat “God hiermee voor heeft”, zal hij diep van binnen toch hetzelfde weten als de Lutheranen of welke christelijke groep dan ook: het beste.
- In de leer bij Luther.: Hervormd en luthers in dezelfde kerk, P.J. Vergunst (red.), Artios Reeks, Uitgeverij Jongbloed, 2006, 98 pagina’s, ISBN: 9058297187/ 9789058297181.