De start van HHM

In 2006 werd Helping Hand Moldavia opgericht, niet gelieerd aan een maatschappelijke, politieke of kerkelijke instelling, en oorspronkelijk voortgekomen uit Stichting Kinderhuizen Roemenië. Ons gemeentelid in Beverwijk destijds, Tiny Bosman, is er vanaf het begin nauw betrokken bij geweest, en onze huidige voorzitter van de kerkenraad is momenteel een van bestuursleden. De goederen worden geleverd in het kader van speciale projecten op het gebied van onderwijs of ter ondersteuning van doelgroepen die het moeilijk hebben. De stichting werkt nauw samen met andere stichtingen zoals Step by Step, bijvoorbeeld als het gaat om contacten met scholen en de distributie van goederen. Step by Step is een internationale organisatie op het gebied van onderwijsondersteuning.

Transporten

Sinds de oprichting zijn er vijf transporten gerealiseerd. In garages en opslagruimtes van de bestuursleden wordt zoveel mogelijk materiaal verzameld dat eigenhandig gesorteerd en gefotografeerd wordt. Aan de hand van foto’s kunnen de betrokken scholen of instellingen in Moldavië bepalen wat zij kunnen gebruiken.

Als alles in de grote vrachtwagen geladen is, vertrekt men richting Roemenië en Moldavië. Doorgaans zijn er geen problemen meer aan de grens van Roemenië, maar wel als men Moldavië wil binnenrijden. Een chauffeur die de taal van het land spreekt is dan absoluut noodzakelijk.

Projecten van HHM

De doelstelling van de stichting is kansarme mensen in heel Moldavië helpen in hun ontwikkeling, vooral op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg. Diverse projecten zijn al succesvol geweest. Zo hebben scholen door de inzet van Helping Hand Moldavia waterfiltersystemen kunnen aanschaffen, waardoor veel kinderen en docenten schoon drinkwater op school hebben. De bedden van kinderen in instellingen zijn gerepareerd of vervangen, tochtige ramen zijn gerepareerd en verbeterd. Voor ouderen en gehandicapten worden hulpmiddelen gestuurd. Speciale aandacht is er ook voor kinderen met een handicap; die zijn zeer gebaat bij kinderrolstoelen.

Bij gebrek aan aardig lesmateriaal op de Moldavische scholen zijn er in het kader van het boekenproject leesboekjes voor kinderen ontworpen, aanvankelijk in het Engels maar nu ook met de vertaling in het Moldavisch-Roemeens erbij. Deze boekjes worden ter plaatse in Moldavië gedrukt.

Veel kinderen leven in pleeggezinnen. Enige ondersteuning kan men daar goed gebruiken. Verder is men bezig, ter ondersteuning van een technische school, met computerles, waarbij docenten en leerlingen van een middelbare school in Haarlem een tijdje naar Moldavië zullen vertrekken om hun kennis over te dragen. Voor meer informatie, zie de website www.helpinghandmoldavia.nl.

Haarlemmers kunnen komende zomer weer zes woensdagavonden uit volle borst oude en nieuwe kerkelijke liederen zingen. De deuren van de Lutherse Kerk in de Witte Herenstraat staan vanaf 20:00 uur open. De toegang is vrij; er wordt een bijdrage gevraagd voor het werk van de African Divine Church in Kenia. Let op: op één avond wijken we uit naar een alternatieve locatie. Op woensdag 14 juli is de zangavond niet in de Lutherse Kerk, maar in de Remonstrantse Kerk in de Wilhelminastraat.

Zingen voor de ADC

De African Divine Church (ADC) werd in 1949 door Kenianen zelf opgericht. De kerk bidt, preekt en zingt niet alleen, maar werkt ook hard aan het bestrijden van armoede door het verbeteren van de positie van mensen. Er is vooral veel aandacht voor het verbeteren van de positie van vrouwen, tegen de heersende cultuur in Kenia in. In deze Afrikaanse kerk hebben mannen en vrouwen een gelijkwaardige positie.

In 2008 hebben zes leden van deze kerk Haarlem bezocht. Zij hebben het contrast tussen onze welvaart en hun armoede aan den lijve ondervonden. Ze bleven er blijmoedig onder! We konden ook wel wat van hen leren, vond een van hen: “In Kenia hebben de mensen weinig materiële bezittingen, maar veel hoop. In Haarlem zie ik buitensporig veel materiële welvaart, maar ik ervaar weinig hoop.”

Het bezoek heeft de Haarlemse kerken gesterkt in hun inzet voor deze medegelovigen in het arme en politiek onrustige Kenia. U kunt uw steentje bijdragen door mee te komen zingen en de collectezak rijkelijk te vullen. Alle organisten werken Pro Deo mee, zodat de opbrengst geheel ten goede komt aan de ADC.

Wanneer?

Aanvang: 20.15 uur
Locatie: Lutherse kerk Haarlem, Witte Herenstraat 22, Haarlem

Er wordt gezongen op de volgende avonden, onder muzikale begeleiding van de genoemde organist:

• Woe 7 juli: Piet Hulsbos
• Woe 14 juli: Christiaan de Vries LET OP, GEWIJZIGDE LOCATIE: Remonstrantse Kerk, Wilhelminastraat
• Woe 21 juli: Marco bij de Vaate
• Woe 28 juli: Kees Huges
• Woe 4 aug: Pieter de Jong
• Woe 11 aug: Klaas Koelewijn

Weg van de wereld

Arte Vocale zingt tijdens het concert prachtige geestelijke muziek uit de Barok. Die voert de luisteraar weg van de wereld van alledag. Naast cantates van Dietrich Buxtehude (1637-1707) klinken enkele kortere religieuze werken van zijn jongere tijdgenoot Georg Philipp Telemann (1681-1767). De vooral driestemmige koorzang wordt begeleid door viool, cello en orgel. Alle gezongen vroomheid wordt afgewisseld met twee korte instrumentale sonates van Telemann. De instrumentalisten zijn Suus Bijleveld en Wim Bijleveld (viool), Mieke van Loon-Geurtsen (cello) en Junko Sakakibara (orgel).

De teksten van de cantates van Buxtehude hebben veelal hun wortels in de piëtistische poëzie van de zeventiende eeuw waarin de wereld wordt afgezworen. Vooral ‘Was frag ich nach der Welt’ is daar een sprekend voorbeeld van. Maar ook de parafrase op een woord van de apostel Paulus ‘Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus’ mag er wezen. De retorische vraag van Paulus krijgt hier een driedubbel muzikaal antwoord: ‘Nichts, Nichts, Nichts’. Telemann maakt meer gebruik van korte bijbelteksten, soms maar een half vers. Maar deze worden vervolgens op ingenieuze wijze als een soort mantra herhaald, zoals in ‘Meine Augen sehen stets zu dem Herrn’.

Het momenteel vijftien leden tellende koor staat sinds begin februari onder leiding van dirigent Klaas Koelewijn (29), vaste cantor/organist in de Haarlemse Lutherse gemeente. Hij studeerde in 2008 af in koordirectie en behaalde in 2007 zijn Master-Degree orgel.

Toegang

De toegangsprijs is €10,- voor volwassenen en €7,- voor kinderen. Na afloop is er gelegenheid om een drankje te drinken.

Op twee donderdagavonden in de 40dagentijd werd een eeuwenoude en deels vergeten monnikentraditie nieuw leven ingeblazen. In Middeleeuwse kloosters was het heel gebruikelijk om te mediteren op Bijbelteksten, in afwisseling met gebed en zang. Tijdens een tweeluik over ‘overgave’ en ‘vrede’ hulden we die oude gebruiken in een nieuw jasje, in een tweetal samenkomsten op donderdagavond. Bij die ‘meditatie’ gaat het er om, de Bijbelteksten te doordenken en te doorleven in de stilte, waarin God ons tegemoet kan komen. Iets wat eigenlijk na elke preek wel een plek zou mogen hebben.

Maandelijkse bijeenkomsten

De twee bijeenkomsten smaken naar meer. Daarom hopen we de avonden een meer structurele plaats te geven, en één keer per maand te laten plaatsvinden (in principe de eerste donderdag van de maand). De eerstvolgende data zijn:

• donderdag 6 mei, 20:00 uur, thema ‘vergeving’
• donderdag 3 juni, 20:00 uur, thema ‘dankbaarheid’
• donderdag 2 september, 20:00 uur, thema ‘nieuw begin’
• donderdag 7 oktober, 20:00 uur
• donderdag 4 november, 20:00 uur
• donderdag 2 december, 20:00 uur

Zondag 27 juni is de laatste zondag voordat het zomerrooster ingaat. De slotzondag vieren we dit jaar als een speciale viering voor alle leeftijden, georganiseerd door de leiding van de crèche en kinderkerk. Naast ‘gebruikelijke’ elementen als gebed, liederen en Bijbellezing geven we de dienst dit jaar ook invulling met een speciaal Bijbels triviant. We gaan een spel spelen. Niet eng, want we maken teams, zodat niemand alleen staat bij het beantwoorden van de vragen. Om het spel niet te uitgebreid te maken passen we de spelregels iets aan, en zijn er ’slechts’ vier categorieën:

• Paars: categorie Nieuwe Testament
• Groen: categorie Oude Testament
• Wit: categorie Vrouwen in de Bijbel
• Rood: categorie Luther

De vragen verklappen we natuurlijk nog niet.

Na afloop van de dienst drinken we met elkaar koffie, thee, limonade, en het is de bedoeling dat er ook taart is! De winnende groep mag uiteraard als eerste kiezen. Iedereen is van harte uitgenodigd om mee te komen doen!

Wanneer en hoe laat?

• Wanneer? Zondag 27 juni 2010
• Hoe laat? Zoals gebruikelijk om 10:30 uur
• Waar? Lutherse Kerk Haarlem, Witte Herenstraat 22

In januari stond bij de leeskring Doorgegeven het hoofdstuk ‘Voorlopige ontboezeming’ uit Kierkegaards ‘Vrees en Beven’ op het programma. Het is de bedoeling van Kierkegaard om het dialectische dat in het verhaal van Abraham schuilgaat (en dat licht werpt op wat geloof en geloven is) naar voren te halen aan de hand van drie problemata.

‘Problemata’ kun je vertalen met ‘problemen’; in filosofische zin zijn het pogingen om het problematische juist verwoord te krijgen. Maar, voordat het zo ver is, wil Kierkegaard eerst, in een soort tussenhoofdstuk, een voorlopige ontboezeming aan ons kwijt.

Hij ‘bekent’ dat hij Abraham slechts kan bewonderen. Maar volgen (zowel naar de Moria al in zijn ‘beweging van het geloof’) kan hij niet. ‘Ik kan de beweging van het geloof niet maken, ik kan mijn ogen niet sluiten en mij vol vertrouwen in het absurde storten. Het is mij onmogelijk, maar trots ben ik daar niet op.’ (Trots, alsof hij het geloof overwonnen zou hebben.) Wel stelt Kierkegaard ervan overtuigd te zijn dat God liefde is. Deze gedachte heeft voor hem een oorspronkelijk en een door niets op te heffen geldigheid. ‘Maar ik geloof niet. Daarvoor ontbreekt me de moed.’

Kierkegaard stelt dat Gods liefde incommensurabel (onvergelijkbaar, onderling onmeetbaar) is met heel de werkelijkheid. Verder doet hij uit de doeken dat het hem niet aan het vermogen ontbreekt om te resigneren (afstand te doen). Zo zou hij, in Abrahams schoenen staand, Gods oproep hebben beantwoord om ook af te reizen naar de berg Moria. ‘Ook het mes had ik niet vergeten, om daarmee enig uitstel te winnen. Maar tegelijk weet ik wat ik verder nog gedaan zou hebben. Op hetzelfde moment dat ik mijn paard besteeg, zou ik tegen mezelf hebben gezegd: ‘Nu is alles verloren, God eist Isaak op, ik zal hem offeren, en met hem al mijn vreugde.”

Hierin laat hij zien dat resigneren (afstand doen van wat onmiddellijk comfortabel is, maar wat je weghoudt bij je bestemming) en geloven niet hetzelfde zijn. Het eerste kan Kierkegaard omdat hij zichzelf serieus neemt en zich weigert te narcotiseren met lafheid en het zoeken van uitvluchten. Het tweede niet. Geloven is vasthouden aan de uitkomst zonder deze voor ogen te zien.

Er is om te resigneren geen geloof nodig, zegt Kierkegaard. Dit in weerwil van wat men vaak denkt (ascese, onthouding). De resignatie houdt hiermee verband dat ieder mens ertoe geroepen is zijn eigen censor (beoordelaar) ter zijn. “Deze beweging [de beweging van de resignatie] maak ik door mezelf en wat ik daarmee win is mijn zelf in mijn eeuwige bewustzijn. Door het geloof doe ik nergens afstand van. Integendeel, door het geloof verwerf ik alles, en wel precies in die zin als gezegd wordt dat wie geloof heeft zo klein als een mosterdzaadje, bergen verzetten kan (Matteüs 17).” Verderop verwoordt Kierkegaard: “Door het geloof deed Abraham geen afstand van Isaak, maar door het geloof verkreeg hij Isaak.”

Het geloof brengt hem de toekomst. Een toekomst die hij niet ziet, maar die God hem belooft (zonder deze in het vooruitzicht te stellen!). “Door het geloof”, vat Kierkegaard samen, “verkrijgen wij, krachtens het absurde.”

De kritiek op het bestaan verplicht ons paal en perk te stellen (te resigneren). Maar met en voor God bestaan doen wij daarmee nog niet. Kierkegaard: “Laten we dan een streep halen door Abraham, of leren verschrikt te raken door die ontstellende paradox die de betekenis van zijn leven uitmaakt, zodat we zullen begrijpen dat onze tijd, blij mag zijn als hij geloof heeft.” Het geloof, besluit Kierkegaard, is een paradox waarvan geen denken zich meester maakt, omdat het geloof juist daar begint waar het denken ophoudt.

« Terug naar Stap 4| Converseren – moeilijk woord voor meekletsen

Webmasters van kerken leiden over het algemeen een eenzaam bestaan. In veel kerken zijn er één of twee internethobbyisten die de website van de kerk onderhouden. Die hebben een stevige taak te volbrengen: mensen enthousiast maken, plannen en concepten uitdenken, ontwerpen maken en bouwen, content produceren, kerkenraden overtuigen, modereren… Gelukkig bestaan er op al die verschillende terreinen online bronnen en communities, die het bestaan van de webredacteur iets gemakkelijker maken.

Ik heb daarom in deze reeks blogposts geen praktische tips opgenomen over bijvoorbeeld webdesign, technisch ontwerp of aspecten van online communicatie. Anderen kunnen dat veel beter. Ik ben geen webontwikkelaar, maar hoogstens iemand die begaan is met de manier waarop de kerk zichzelf en de wereld kan bereiken in de postmoderne, digitale tijd waarin we leven.

Geen praktische tips dus, maar wel een lijstje met links naar tips en communities die interessant kunnen zijn voor iedereen die praktisch aan de slag wil met de kerk op internet.

Kerk en internet (Nederlands)

• Christiaan Lustig (consultant Interactieve Media bij de EO) blogt over kerk en nieuwe media, en geeft tal van praktische tips over hoe mensen internet gebruiken.
• Creatov. Weblog van Wouter van der Toorn, media-innovator bij Agapè Nederland.
• Father Roderick Vonhögen. Rooms-Katholieke priester die regelmatig over kerk en nieuwe media blogt.
• IKON Webfish Awards webtips van Peter Dekker, hoofd Nieuwe Media bij de IKON.
• iMission. Ning netwerk rond het minisymposium Geloofwaardige Sociale Media van de Evangelische Omroep.
• Internetspiritualiteit ning. Community voor professionals op het terrein van geloof en internet.
• Isidorusweb. Initiatief van Eric van den Berg. Heel veel informatie, dus even zoeken naar de bronnen over kerk en internet.
• Jos Douma, predikant in Haarlem, deelt gedachten over kerk en internet op zijn weblog.
• Kerk 2.0 ning. Community voor cursisten en ex-cursisten van ‘Internet voor professionals in de kerk’ van Boele en Heleen Ytsma (ChurchLab).
• Kerk en Wereld lezing 2009 over Kerk zijn op het Web?! met video en verslag.
• Kerk op het web. Initiatief van Leonie Brok, Stichting Leve de Kerk. Met voorbeelden en praktische tips.
• Marketing in de kerk. Over de toepasbaarheid van marketing in de kerk.
• Media, religie en cultuur. Webmagazine.
• Navida. Stichting die zich toelegt op internetevangelisatie.
• On the way. Weblog van Johannes van den Akker met ideeën over de netwerkkerk.
• Zoekendgeloven. Weblog van Boele Ytsma, initiatiefnemer van ChurchLab.

Kerk en internet (Engels)

• Beyond Relevance. Wat als Starbucks de marketingstrategie van de kerk zou gebruiken?
• Church Marketing Sucks. Weblog van het Amerikaanse Center for Church Communication. Prikkelende kijk op alle aspecten van communicatie binnen en door de kerk.
• Church Tech Today. Weblog van de Amerikaanse Lauren Hunter, over het gebruik van nieuwe (digitale) technologie door de kerk.
• Church website tips van Ourchurch.com.
• Internetevangelismday. Amerikaans initiatief rond evangelisatie via het web. Portal met veel tips en links.
• Heal your church website. Particuliere weblog rond kerk en internet.
• Social media and the church. (Audio-opname op Vimeo) Inleiding in social media door Keith Anderson, voorganger van Lutheran Church of the Redeemer in Woburn, MA.
• Web 2.0 tools voor kerken op Creative Fusion Media.
• Web Ministry. Tips en resources voor pastoraat via het web. Van ELCA, de Evanglisch-Lutherse kerk in de VS.

« Terug naar Stap 3: Verbinden – zichtbare connecties met anderen

Kerken zijn gewend aan gasten die zich voegen naar de openingstijden op zondag. Zo tegen het begin van de zondagse samenkomst zijn ze binnen, en na afloop van de dienst gaan ze – na een kop koffie te hebben gedronken – weer weg. Zit het mee, dan komen ze op een volgende zondag nog eens terug.

Conversatie op internet

Op internet houdt niemand zich aan openingstijden. Internet is beter te vergelijken met een druk bezocht feestje waarop mensen afwisselend met de een en dan weer met een ander staan te praten. Ben je net in gesprek met iemand, komt er een ander langs die toevallig iets van jouw gesprek opvangt, vervolgens even meepraat, en voor je het weet is het gespreksonderwerp volledig omgegooid.

Dát is conversatie op het web en irritatie daarover is geen excuus om niet mee te doen.

Drie andere kenmerken van conversatie op het web zijn de lange houdbaarheid, het hoge kletsgehalte en de meeluisteraars. Met lange houdbaarheid bedoel ik dat een groot deel van de conversaties op internet bewaard wordt. Reacties bij weblogs, op forums, uitgewisselde tweets op Twitter en krabbels op Hyves blijven – tenzij ze bewust gewist worden – op internet staan. Discussies die al lang leken te zijn afgesloten kunnen zo toch ineens weer nieuw leven ingeblazen krijgen.

Het hoge kletsgehalte wil zeggen dat conversatie op internet lang niet altijd diepgaand is of ‘ergens over gaat’. Net als in het alledaagse ‘offline’ leven is conversatie op internet een sociale bezigheid die niet per se een inhoudelijk doel heeft. Soms willen mensen gewoon even laten merken dat ze er zijn, en hopen ze op een reactie. Dat loopt dwars door gesprekken heen die wel een wat constructiever karakter hebben. Zoek bij status updates op Facebook of op Twitter eens op ‘still in bed’ en op elk moment van de dag zijn er wel zoekresultaten. Of op ‘nothing special’. Er zijn altijd wel mensen online die even willen vertellen dat ze niets te melden hebben.

Omdat een aanzienlijk deel van de conversatie op het web via (semi-)openbare kanalen verloopt, zijn er altijd meeluisteraars. In de inleiding beloofde ik terug te komen op deze vorm van participatie op internet. De meeluisteraars zijn degenen die het gesprek wel volgen, maar zich er niet actief zelf in mengen. Wat die groep ermee doet verschilt niet van de analogie van het feestje: ze doen er niets mee, ze raken erdoor geïnspireerd, ze roddelen elders over je of ze herhalen jouw punten in gesprekken die ze later met anderen voeren. Et cetera.

Net als bij zenden en verbinden geldt: je kunt je ongemakkelijk voelen bij bepaalde aspecten van conversatie op het internet, maar het is de realiteit waar je als kerk mee te maken hebt als je mee wilt doen.

Meepraten als kerk

Waar zenden en verbinden kerken over het algemeen nog redelijk afgaat als ze ermee starten, blijkt meepraten lastiger. Twitter kan nog eens als voorbeeld dienen omdat het uitdaagt tot een vrij vlotte vorm van conversatie, maar de meeste kerken juist dat aspect links laten liggen. Een deel van het succes van Twitter zit in de interactie. Mensen reageren op elkaar met korte berichten, sturen elkaars ‘tweets’ door naar hun eigen volgers. Kortom, bij Twitter gaat het om het volgen van berichten van anderen en het zelf gevolgd worden door (weer) anderen.

Tot zover de theorie. Wat doen de kerken? Een groot deel rust op z’n lauweren, publiceert af en toe een aankondiging voor de zondagse samenkomst, en wacht tot anderen zich als volger aandienen. Zulke kerken missen de essentie van het medium. Zelf anderen volgen (connecties aangaan) en op anderen reageren zijn de stappen die ontbreken. Kans verspeeld.

Ik hoor wel eens dat dat komt doordat de kerk altijd is gewend geweest om een boodschap te zenden. Dat klopt misschien voor de preek, maar verder is de kerkgeschiedenis gekleurd door interactie. Dat weerwoorden niet altijd geduld werden (worden), is een ander verhaal. Het probleem ligt, vermoed ik, ergens anders. We zijn niet gewend om als gemeenschap een stem te laten horen, anders dan via de gebaande paden van de formele organisatiestructuur. En die is in sommige kerken sterk bepalend. Kerken gedragen zich daarin niet anders dan bedrijven, overheden en andere organisaties; communicatie vanuit de organisatie moet worden ‘geautoriseerd’. Dat maakt het lastig om in de meer spontane conversatie op internet mee te doen.

Probleem genoteerd. Toch heeft conversatie op internet voor kerken nut. De meerwaarde van meepraten is dat je erdoor benaderbaar wordt. Anders dan bij zenden, maak je je via conversatie aanspreekbaar, kun je je boodschap naar anderen toe verduidelijken en kun je iets terugkrijgen. Er is dus reden om het probleem te overwinnen hoe de kerk mee kan praten op internet. Drie routes daarvoor geef ik in het laatste deel van deze post mee. Daarbij deel ik ook wat gedachten over hoe conversatietools zoals Twitter wél te gebruiken zijn door kerken.

Oplossing 1: de veilige route

De eerste optie voor kerken is om alleen op een relatief afwachtende manier conversatie aan te gaan. Je wacht dan tot anderen jou aanspreken en antwoord privé of meer in het openbaar. Veel kerken hebben een antwoordformulier op hun website of een algemeen info e-mailadres. Via e-mail is het mogelijk om in interactie te treden zonder dat de hele wereld de uitwisseling van berichten kan volgen, en zonder dat een snel antwoord vereist is. (Te lang wachten is uiteraard ook weer niet de bedoeling.)

Een andere optie is het openen van een reactiemogelijkheid bij berichten op de eigen website. Kerken maken tot nu toe zelden gebruik van die mogelijkheid. Een reageerfunctie levert een meer zichtbare vorm van conversatie op. Het is aan de auteur van het oorspronkelijke stuk om te bepalen of hij of zij antwoordt op de reacties van anderen. Meest gebruikelijk is dat reageerders met elkaar in discussie raken, zonder dat de auteur daarin nog een actieve rol speelt.

Voordeel van de veilige route is dat je vrij sterk grip kunt houden op de interactie. Overigens is het omgaan met reacties niet vrij van gedragsregels. Het zonder verdere toelichting verwijderen van reacties van anderen wordt bijvoorbeeld niet op prijs gesteld door internetgebruikers. ‘Huisregels’ kunnen behulpzaam zijn.

De veilige route heeft een paar nadelen. Op de eerste plaats blijft de interactie beperkt tot de eigen website of groepspagina van de kerk. Daarnaast wordt het initiatief bij de ander gelegd. Die moet eerst het formulier invullen, een e-mail sturen of een reactie plaatsen voor er conversatie ontstaat. Daarmee worden kansen gemist om als kerk je stem en boodschap te laten horen in conversaties die elders op het web worden gevoerd.

Oplossing 2: de individuele route

Die nadelen spelen minder een rol in wat de individuele route genoemd kan worden. Bij die oplossingsrichting is het meepraten ‘uitbesteed’ aan de individuele leden van de gemeenschap. Er zijn bijvoorbeeld predikanten, pastors, oudsten en gemeenteleden die een eigen weblog bijhouden, twitteren of chatten. Zij zijn meestal niet de officiële spreekbuis van de kerk en doen op persoonlijke titel mee op het web. Soms zijn zij echter wel de enigen uit de kerkelijke gemeenschap die online aanspreekbaar zijn voor anderen.[1]

Veel kerken moeten het, voor meer actieve participatie in de het online publieke debat, van deze enthousiaste eenlingen hebben. Als die mensen een soort informele ambassadeurs voor de kerk willen zijn is dat in principe iets waar de hele gemeenschap van kan profiteren. Het ambassadeurschap hoeft zeker niet voorbehouden te zijn aan de kerkprofessionals. Bijkomend voordeel is dat contact van mens tot mens als veel persoonlijker wordt ervaren dan contact met een organisatie.

Oplossing 3: de open route

De derde route is om uit naam van de plaatselijke kerk actief mee te doen in conversatie op het web. Doe het samen, is hier het devies. Bij het stuk over zenden schreef ik al over de optie om mensen uit de gemeente een inlogaccount te geven waarmee zij zelf artikelen op de website kunnen publiceren. Waarom zou je hen niet meteen toegang geven tot de Facebook- of Twitteraccount? Dan kunnen zij, als leden van de gemeente, onder naam van de kerk over hun bijdrage meepraten. Laat bijvoorbeeld de kinderkerkleiding voor de kerk twitteren over dingen die geloofsopvoeding aangaan, en over de manier waarop de kerk daarmee bezig is. Natuurlijk kun je samen een kader opstellen voor wat je wel en niet wilt publiceren. Bijvoorbeeld dat privéberichten zonder connectie met de kerk niet via de kerkaccount worden verstuurd.

Bij de open route zijn er meerdere opties om samen aan de conversatie deel te nemen:

1. Bij de Twitteraccount van de Evangelisch-Lutherse gemeente Haarlem-Beverwijk (@ELGHaarlem) kan iedereen meetwitteren (toegegeven, participatie is nog niet zo hoog) zonder dat direct duidelijk is wie er aan het woord is. Soms leidt dat tot wat verwarring bij de ontvangende partij, die niet weet dat er meerdere personen van de account gebruikmaken.
2. Een prima tweede optie is te vinden bij Groot Nieuws Radio (@1008am). Bij GNR beginnen de berichtjes soms met de naam van degene die schrijft.
3. Een derde optie, tot slot, is om relevante tweets van gemeenteleden met een privéaccount te retweeten. Retweeten betekent niets anders dan het bericht van een ander doorsturen naar je eigen netwerk. Het omgekeerde – de berichten van de kerk worden door anderen doorgestuurd – komt regelmatig voor. Er zijn echter maar weinig kerken die met hun account de berichten van hun gemeenteleden doorsturen (zie @jacobikerk voor een uitzondering). De belangrijkste reden is wellicht dat er geen gemeenteleden zijn met een eigen account.

Van de drie oplossingen vraagt de open route van een gemeente het grootste vertrouwen in elkaar. Het voordeel is dat de kerk als gemeenschap actiever mee kan doen en duidelijker zichtbaar wordt in online conversatie. Dat kan offline tot verrassende versterking leiden van relaties binnen de gemeenschap en tot nieuwe gedeelde contacten.[2]

Een weg te gaan

De gedachten die ik in de afgelopen posts heb gedeeld mogen verder uitkristalliseren. Het zijn voor een deel ideeën die nog geen best practices hebben in de praktijk. Maar het is belangrijk dat kerken zich blijven verdiepen in de ontwikkelingen op het web. Het liefst vanuit een breder perspectief op wie de kerk is, waartoe zij geroepen is, en voor welke uitdagingen zij in de 21^ste eeuw staat. Aan de schat van de kerk – het Evangelie – zal het niet liggen. Die is krachtig als altijd.

Door naar Tips en links voor webmasters »

« Terug naar Stap 3: Verbinden – zichtbare connecties met anderen

[2] Boele Ytsma heeft terecht opgemerkt dat participatie op internet niet alleen om online verbindingen gaat, maar evenzeer om connecties tussen online en offline. Zie zijn lezing voor Kerk en Wereld, 2009: www.kerkenwereld.nl/documents/doc/religieuze_communities_op_internet.pdf

« Terug naar Stap 2| Zenden – jezelf presenteren op het web

Een basiskenmerk van het internet is de netwerkstructuur. Het internet is een ondoorzichtige en extreem complexe kluwen van knooppunten (‘nodes’) en verbindingen (‘links’, ‘connections’). Terwijl dat netwerkkarakter van het internet in het begin nog vooral tot uiting kwam in de technologische infrastructuur – met elkaar verbonden computers – ligt de nadruk tegenwoordig juist op sociale netwerken – met elkaar verbonden mensen. De opkomst van sociale netwerken (zoals Hyves, Facebook, Ning, Spruz, Netlog, Flickr) heeft aan de digitale wereld een nieuwe dimensie toegevoegd en het begrip ‘vriend’ een bredere invulling gegeven.

Netwerken op internet

Connecties op internet geven uiting aan individugestuurd netwerkdenken.[1] Dat wil zeggen dat de individuele internetgebruiker een (online) netwerk bouwt waarin hij of zij zelf centraal staat. Dat sluit aan bij een streven naar individualisme en onafhankelijkheid van organisaties, instituten en hiërarchische structuren. Op internet bepaalt de gebruiker zelf waar hij of zij wel of niet bij wil horen en met wie hij of zij wel of geen connecties wil aangaan.

Die connecties kunnen een heel vluchtig karakter hebben, intensief worden onderhouden, of juist als een dode verbinding jaren blijven voortbestaan. Er zijn zat internetgebruikers die in hun online sociale netwerk connecties hebben met mensen waarmee ze in geen tijden meer contact hebben gehad.

Uit kerkelijke hoek komt soms dan ook de opmerking dat de online relaties tussen mensen het niet halen bij de ‘offline’ contacten tussen mensen. Of anders gezegd, de verbondenheid, de koinonia (zie Stap 1: wie – en niet wat – is de kerk op internet?) die de kerk zoekt, kan het online netwerken niet bieden. Maar de aanname achter die bewering klopt niet helemaal. Het sociaal netwerken op het web is geen vervanging van ‘offline’ contacten, maar eerder een aanvulling die, toegegeven, ook zijn effect heeft op de contacten in de fysieke wereld. Het is voor kerken goed om te beseffen dat internetgebruikers van hun online sociale netwerkconnecties niet verwachten dat dat allemaal van hart tot hart relaties zijn.

Narcistische trekjes

In dat verband nog één essentiële opmerking over connecties op internet. Voor internetgebruikers gaat kwantiteit vaak duidelijk boven welke kwaliteit dan ook. Op Twitter scoor je lekker als je veel volgers (‘followers’) hebt en op een zakelijk netwerk zoals LinkedIn oog je met een groot netwerk belangrijker dan met weinig connecties. Maar het omgekeerde komt net zo goed voor. Sommige netwerkers beperken hun connecties met opzet tot een minimum. Die exclusiviteit is een vorm van ‘playing hard to get’. Hoe dan ook, veel connecties of juist weinig, anderen krijgen altijd iets te zien van de omvang en inhoud van het netwerk.

Daarom is het onvoldoende om te zeggen dat het op internet om connecties gaat. Het gaat om zichtbare connecties. In sociale netwerken geef je aan anderen altijd iets weg van je connectiviteit: hoeveel vrienden je hebt, hoeveel volgers, of wie dat precies zijn. Kerken die zich afvragen wat hun rol in online sociale netwerken kan zijn, moeten in het achterhoofd houden dat – of ze het er nu mee eens zijn of niet – zichtbaarheid het criterium is waarvan de netwerken leven.

De netwerkende kerk op internet

In de manier waarop een kerk op internet netwerkt is het beeld dat de kerk over haar eigen identiteit heeft van groot belang. Een kerk die zichzelf als organisatie ziet, netwerkt op een andere manier dan een kerk die zichzelf in de eerste plaats als gemeenschap van levende stenen ziet. Ik zal, aan de hand van twee manieren waarop kerken via internet kunnen netwerken, proberen uit te leggen waar het verschil zit en wanneer dat relevant wordt.

Passief: de kerk als label

Er zit groei in het aantal kerken dat een eigen groepspagina heeft op sociale netwerksites als Hyves en Facebook. Zo’n pagina stelt mensen in staat om ‘vriend te worden’ van de kerk, om te laten zien dat ze zich op de een of andere manier verbonden voelen.

Voor kerken is dat een relatief eenvoudige en doorzichtige manier om netwerkend op internet actief te zijn. Je laat mensen zich gewoon met de kerk associëren. In veel (maar zeker niet alle!) gevallen zijn de ‘vrienden’ van de kerk leden van de gemeenschap of mensen die zich nauw aan de gemeenschap verbonden voelen. In dat opzicht is de kerk dan bezig om online zichtbaar te maken dat zij als gemeenschap zelf een netwerk is, en al was lang voordat Hyves, Facebook en MySpace bestonden.

Dat is sommige vernieuwers binnen de kerk ook al opgevallen, en die deinzen er niet voor terug om de gehele dagelijkse praktijk van de kerk in internetjargon uit te drukken. Dwight Friesen, hogeschooldocent praktische theologie in de VS, publiceerde bijvoorbeeld in 2009 ‘Thy Kingdom connected’ waarin hij termen als links, social networks, connections, communities, nodes en commons – die op internet uitdrukking geven aan netwerkstructuren – bijna één op één toepast op de kenmerken van de kerk.[2]

Inderdaad, dat gaat wel wat ver. De basisgedachte is echter wel interessant. Kerken kunnen op internet zichtbaar maken dat zij een gemeenschap zijn (en daarmee komen we weer in de buurt van stap 1, waar het over jezelf presenteren ging), en zich als gemeenschap versterken doordat de leden van de gemeenschap elkaar online kunnen benaderen. Nogmaals, die verbindingen zijn aanvullend en niet vervangend voor de offline contacten. Maar ook mensen die een hele zwakke binding (‘weak tie’) met de gemeenschap hebben, kunnen op deze manier toch iets van verbondenheid met de kerk krijgen en onderhouden.

De essentie van deze vorm van netwerken is dat de kerk het label is waarmee mensen zich associëren. De kerk als zodanig legt in deze vorm niet zelf actief verbindingen. Bij deze passieve vorm van netwerken maakt het voor de buitenwereld niet veel uit vanuit welk beeld over zichzelf (formele organisatie, gemeenschap) de kerk handelt.

Actief: de kerk als verbinder

Dat is bij de tweede vorm van netwerken anders. Daarin treedt de kerk op als netwerkpartner – als deelnemer die zelf actief connecties met anderen aangaat.

De hamvraag daarbij is: wie is die ander?

Kerken waar de formele, institutionele structuur voorop staat zullen geneigd zijn om vooral verbindingen te leggen met andere formele organisaties. De praktijk op internet sluit daar niet bij aan. Daar lopen sterke en zwakke verbindingen tussen individuen en organisaties namelijk kriskras door elkaar heen. Dat is te illustreren met Twitter. Op Twitter kunnen deelnemers berichtjes van maximaal 140 tekens publiceren, berichten van anderen volgen, en zelf door anderen gevolgd worden. Het gemiddelde netwerk van Twitteraars bestaat zowel uit individuen (bijvoorbeeld collega’s) als organisaties (bijvoorbeeld de sportclub of de pers).

Dit nieuwe type netwerk vraagt een omslag in het denken. Een omslag van formele verbindingen op bestuurs- of instituutsniveau naar het verbinden van gemeenschappen of netwerken. Om die abstracte zin heel concreet te maken (en misschien helpt een plaatje daarbij nog wat meer): een lokale kerk die op internet een verbinding zichtbaar maakt met een andere lokale kerk creëert een bruggetje tussen de individuen die zich aan een van beide netwerken verbonden voelen. De connectie is niet, zoals in formele structuren, voorbehouden aan de voorganger of het kerkbestuur, maar in principe open voor iedereen. En dat werkt. Mensen uit verschillende kerken of plaatsen komen zo gemakkelijker en sneller met elkaar in contact. Zulke connecties van de kerk met andere ‘netwerken’ hoeven uiteraard niet beperkt te zijn tot geloofsgemeenschappen, maar bieden juist kansen om anderen met het Evangelie te bereiken.

Een sterker besef van de kerk als gemeenschap van mensen helpt om de kerk meer als een verbinder te zien, dan als organisatie die alleen maar wat te zenden heeft op internet. Drie tips voor een aanpak:

1. Denk aan ruggespraak. Ga niet, zogezegd namens de gemeente allerlei connecties aan. Het is echt niet nodig dat iedere mogelijke nieuwe connectie eerst door een meerderheid van de gemeente moet worden goedgekeurd (tenminste, dat hoop ik zo…). Maar het is wel belangrijk dat er breed draagvlak is om als kerk online connecties aan te gaan en niet alleen als afzonderlijke individuen.
2. Wees open. Op internet kun je de gekste connecties oplopen – binnen en buiten de christelijke wereld. Dat is niets om van te schrikken. Zie het als kans om mensen te bereiken die anders waarschijnlijk nooit op je pad zouden komen. Natuurlijk zijn er grenzen; spamconnecties (meestal seksueel getint) kun je beter verbreken. In gesprek gaan heeft toch geen zin met deze veelal geautomatiseerde verbindingen.
3. Accepteer dat formele en informele connecties door elkaar lopen. Door zowel met individuen als met organisaties en andere netwerken te netwerken geef je meer het beeld van een gemeenschap van mensen die connecties heeft met de buitenwereld. Het maakt van het netwerk van de kerk bovendien waarschijnlijk iets meer dan een optelsom van de netwerken van individuele leden.

Rest de vraag hoe je als kerk, die op zo’n manier verbindingen zoekt tussen communities, kunt reageren als je door een andere internetgebruiker wordt aangesproken. Want dat gebeurt op internet, en daarmee betreden we het terrein van Stap 4: converseren – moeilijk woord voor meekletsen.

« Terug naar Stap 2| Zenden – jezelf presenteren op het web

[2] Dwight Friesen (2009) Thy Kingdom connected. What the church can learn from Facebook, the internet and other networks. Baker Books, Grand Rapids (MI).