Michael Spencer kwam op ons netvlies vanwege zijn voorliefde voor, en tegelijkertijd kritische blik op Luther. Hij was een meester in het opdiepen van Lutherquotes waarmee je talloze christenen (inclusief misschien onszelf) op de kast krijgt, maar altijd gepresenteerd vanuit de diepe geloofsovertuiging dat Gods genade zegeviert. Michael Spencer verloor het gevecht tegen kanker en stierf op 53-jarige leeftijd. Als teken van verbondenheid publiceren we hieronder de originele (Engelstalige) post uit 2004, hergepubliceerd in 2009 en een doordenker.

A Luther quote to wake up the sleepers

“Whenever the devil harasses you, seek the company of men or drink more, or joke and talk nonsense, or do some other merry thing. Sometimes we must drink more, sport, recreate ourselves, and even sin a little to spite the devil, so that we leave him no place for troubling our consciences with trifles. We are conquered if we try too conscientiously not to sin at all. So when the devil says to you: do not drink, answer him: I will drink, and right freely, just because you tell me not to.”  -Martin Luther

Martin Luther is certainly my favorite person in church history. Time and again his grasp of the Gospel and unabashed honest humanity have come to my rescue. Luther has an ability to make the Gospel as outrageous as possible, and to chase the rats of legalism out of the attic before they make a nest.

The above quote is a good example. Luther recommending sin? Well…he doesn’t mean adultery or stealing. What Luther is talking about here is something C.S. Lewis talks about in Chapter 14 of The Screwtape Letters: the particular temptations that come to the person who is aware of his/her own righteousness. Even if it is an awareness of love, forgiveness or humility– all bring the possibility of self-centeredness and pride. But Lewis (and Luther) were especially aware of the spiritual dangers of trying to not sin. Yes…trying to not sin.

Since encouraging people to try and not sin is a major occupation of confused evangelicalism, Luther sounds strange. But it’s clear what he means: we can’t get caught in the trap of trying to generate our own righteousness, even in the name of obedience. Luther’s encouragement to sin just to spite the devil is his provocative way of suggesting a Christian TRUST CHRIST and have confidence in justification by faith. So much so, that instead of living in a state of perpetual self-examination, we live with the freedom to be less than perfect.

Isn’t sinning intentionally a really bad thing? A Christian’s attitude toward sin must be based on a thorough acceptance of the fact that our depravity isn’t going to be erased by efforts. Even our righteousness and obedience are thoroughly tainted with sin. Luther says we need to take the sting out of the devil’s condemnation with a willingness to be human, and rejoice that God loves us and Christ died for us.

Let Luther bother you a bit. Particularly if you are starting to get miserable in this Christian life, and wonder where the laughter and honesty are among Christians. We can find it again, but it comes with embracing justification by faith existentially, and not just as a doctrine.

Originele post staat hier, gepubliceerd door iMonk onder de voorwaarden van de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken licentie.

Virtuele wandeling

De wandeling kan op verschillende manieren gemaakt worden. Op de website van de wandeling kunt u de wandeling ‘virtueel’ maken door de route te volgen op een kaart van Amsterdam. Maar natuurlijk kunt u de wandeling ook te voet maken. Een beschrijving van de route en de gebouwen kunt u downloaden en thuis uitprinten. Voor wie een mp3-speler heeft is er een ingesproken versie van de wandeling die u via de website kunt downloaden.

Wandelen met een gids

De eerstvolgende datum met gids langs het luthers erfgoed vindt plaats zaterdag 8 mei, begeleiding Harry Donga en Wim Bos. De start is om 11.00 uur op de Haarlemmersluis (naast de haringkraam van Stubbe/tegenover de Ronde Lutherse Kerk vlakbij het Centraal Station).

Opgeven kan alleen via email: leden.adm@luthersamsterdam.nl

Wie heeft er bij ons bijvoorbeeld al aan de nood van de IJslanders gedacht? Leefde er niet toch, net als bij zovelen, een beetje een ‘net goed’ mentaliteit toen al die IJslandse banken kopje onder gingen? Of een ‘IJsland is toch zo rijk – we kunnen ons beter op echt arme gebieden richten’.

Onze buren in Amsterdam hebben in elk geval besloten dat de nood in IJsland wél aandacht mag krijgen. De diaconie van Luthers Amsterdam maakte onlangs 5.000 euro over naar de IJslandse kerk. Het geld is bestemd voor hulp aan IJslanders die als gevolg van de economische crisis onder het bestaansminimum zijn geraakt.

“Na het bekend worden van de zogenaamde Icesavedeal namen de Amsterdammers in januari al contact op met de kerk in IJsland. We informeerden naar de gevolgen van de kredietcrisis voor het diaconale (hulp)werk van de kerken in IJsland. De diaconie van IJsland antwoordde dat de omvang van voedselhulp aan landgenoten met 150% gegroeid is. De IJslandse diaconie hielp in december 2009 3800 families met noodhulp. Met een brief werd een boodschap van meeleven verstuurd. In deze brief wordt ook ingegaan op de achtergronden van de kredietcrisis en hoe deze wereldwijd slachtoffers maakt. Er wordt gepleit voor ‘ethiek in de economie’.

Om een daad bij het woord te voegen besloten de Amsterdamse Lutheranen 5.000 euro over te maken voor noodhulp aan de getroffen IJslanders. ‘Een teken van betrokkenheid’ noemt de Diaconie het. Ragnheiour Sverrisdóttir, hoofd van het lutherse diaconale werk in Reykjavic reageerde ontroerd: ‘Jullie hebben aandacht voor ons en we waarderen jullie zorg’.”

Eind 1587 ondernamen Antwerpse vluchtelingen in Amsterdam een poging een lutherse gemeente te stichten. Ze kwamen bijeen op de zolder van een pakhuis “waar de Pot uithing” (op dezelfde plek kwam later de Spuikerk). Het stadsbestuur verbood de diensten. De Staten van Holland grepen in en de diensten konden weer doorgaan. In 1595 werd echter de Amsterdamse predikant Adolf Fisscher vastgezet en de diensten werden verboden.

De gereformeerden hadden grote bezwaren tegen de lutheranen. De houding van de lutheranen in Antwerpen werd ze bijzonder kwalijk genomen. Later is dat goed gekomen toen Willem van Oranje veel Duitse huursoldaten aantrok om tegen de Spanjaarden te vechten. Dit waren meestal lutheranen. Men had ook nog altijd veel bezwaar tegen de avondmaalsleer. Dat Christus aanwezig was bij het avondmaal was in de ogen van de calvinisten onmogelijk. Christus was immers door middel van de hemelvaart toch vertrokken!

Zo als zo vaak waren het economische redenen die het bewerkstelligden dat de lutheranen kerkdiensten mochten houden en zelfs kerken bouwen. Onder de lutheranen in Amsterdam waren vele Denen en Zweden. Het waren de koningen van Denemarken en Zweden die dreigden de Sont te sluiten als de lutheranen werden lastiggevallen. Dit was een gevoelige kwestie, want de Oostzeehandel was voor Amsterdam van cruciaal belang.

Na 1604 hadden de lutheranen geen last meer van de stedelijke overheid. Lutheranen waren in een zeker opzicht zelfs bevoorrecht. Terwijl katholieken en doopsgezinden alleen toestemming kregen om schuilkerken in te richten, mochten de lutheranen wel gewone, van de weg af zichtbare kerken bouwen. De enige beperking was dat er geen toren op mocht.
Op eerste kerstdag 1633 werd de lutherse kerk aan het Spui ingewijd en in 1671 kwam de “Ronde Lutherse” aan het Singel gereed.

Omstreeks 1530 was het protestantisme in de Nederlanden al vrij sterk vertegenwoordigd. In Antwerpen was zelfs al een lutherse gemeenschap die contacten onderhield met Luther. Deze verbood om tegen de toestemming van de overheid kerkdiensten te organiseren. Slechts huisbijeenkomsten waren geoorloofd.

Een aantal edelen vroeg via een smeekschrift op 5 april 1566 aan landvoogdes Margaretha van Parma om de inquisitie en de plakkaten tegen de ketters op te heffen. In juli arriveerde Willem van Oranje in Antwerpen. Hij vroeg alle protestanten zich te richten naar de Augsburgse confessie. De avondmaalsopvatting hield de calvinisten en lutheranen echter gescheiden. Calvinisten scholden lutheranen uit voor “bloeddrinkers en vleeseters”.

Op 18 augustus na de Mariaprocessie bestormde het volk van Antwerpen de kerken en vernielde de beelden. Ook vonden plunderingen plaats. Lutheranen deden aan deze beeldenstorm niet mee. Misschien eerder een sociale kwestie dan een principiële. Lutheranen waren veelal vermogende kooplieden, terwijl de plunderende calvinisten meestal arm waren en zelfs honger leden. Een gevolg van de opstand was dat de protestanten gedeeltelijk hun zin kregen. Willem van Oranje tekende zowel met de calvinisten als de lutheranen een contract waarin toestemming werd verleend in het openbaar kerkdiensten te houden. De lutheranen mochten voor hun 4000 leden zelfs drie kerken bouwen. Tevens lieten ze vier predikanten overkomen uit Duitsland: vier doctoren uyt Duytsland die de rechte ordeninghe der Confessie van Augsburch aanhingen. Zo ontstond in 1566 de eerste lutherse gemeente in de Nederlanden.

Lang heeft het echter niet geduurd. Begin 1567 kwam de landvoogdes met een verbod. Oproer was het gevolg. De prins van Oranje stond nog aan de kant van zijn koning. Hij deed een beroep op de lutheranen om de stad en de koning trouw te blijven. Zo ontstond een meerderheid en moest de calvinistische minderheid wijken. Het werd de lutheranen nog lang kwalijk genomen dat ze partij hadden gekozen voor de Spaanse overheid en tegen de calvinisten. In hetzelfde jaar was het afgelopen met de protestante diensten. Ondertussen naderde Alva met zijn soldaten om orde op zaken te stellen. Willem van Oranje voelde zich niet meer veilig en verliet Antwerpen. De meeste lutheranen gingen naar de Noordelijke Nederlanden of keerden terug naar lutherse gemeenten in Duitsland.

In deze cursus leek mij dit niet het spannendste onderwerp. Toch bleek al gauw hoe belangrijk de belijdenisgeschriften waren en nog zijn. Luther moest duidelijk maken waarin zijn ideeën verschilden met die van de rooms-katholieke kerk en hij moest duidelijk maken wat de kernpunten waren van zijn nieuwe reformatorische beweging. Zo ontstond in 1530 de Augburgse Confessie. Hoewel er nog meer belijdenisgeschriften kwamen, bleef de Augburgse Confessie het meest normgevend en gezaghebbend. Ook bij het ontstaan van de Lutherse kerk in Antwerpen en later in ons land vormde dit belijdenisgeschrift de grondslag van de lutherse kerk. De term “Luthers” werd aanvankelijk helemaal niet gebruikt maar men gebruikte de uitdrukking “toegedaan de Auburgse Confessie”.

Het is wel grappig dat de streng gereformeerden bij het ontstaan van de protestante kerken in Nederland nog helemaal geen belijdenisgeschriften bezaten. De lutheranen van nu beschouwen ‘vrijheid’ als één van de belangrijkste eigenschappen van hun traditie. Vroeger was dat dus anders, toen waren de lutheranen al gebonden aan hun confessie en noemden zij zich daarom de kerk met de ‘zuivere’ leer. De belijdenisgeschriften van de gereformeerden ontstonden in 1561 (Nederlandse geloofsbelijdenis), 1563 (Heidelbergse catechismus) en in 1618 (Dordtse leerregels). Later ontwikkelde de lutherse kerk zich tot een kerk die ondogmatisch genoemd mag worden, vrij van binding aan confessie of leerstelligheid.

Bij het ontstaan van de Protestante kerk in Nederland werden de lutherse belijdenisgeschriften opgenomen in de nieuwe kerkorde. Op die manier laat het kleinste kerkgenootschap het eigene van de lutherse traditie zien.

De kerkorde verwoordt dat als volgt: “Het belijden van de kerk geschiedt in gemeenschap met de belijdenis van het voorgeslacht zoals die is verwoord … in de Onveranderde Augsburgse confessie en de catechismus van Luther.” Tevens worden de theologische verklaring van Barmen en de Konkordantie van Leuenberg erkend.

Op de vraag “Hoe kan ik God ontmoeten?” gaf Luther een ander antwoord dan de rooms-katholieke kerk. Immers men dacht dat je door veel studie kon opklimmen naar de hemelse glorie. Daarnaast moest je zoveel mogelijk je best doen met goede werken.

Luther was het daar volkomen mee oneens. Bij hem gaat het om een omgekeerde beweging: het gaat niet om de mens die met eigen inspanning de weg gaat naar boven naar de verheven God in al zijn glorie, maar het gaat om God die naar beneden gaat. Hij zoekt de mens zelf op. God openbaart zich in de gekruisigde Christus. Voor ons is dit logisch gezien wel de laatste plaats waar we God zoeken: een volkomen ontluisterde, vernederde persoon aan het kruis. Alleen als wij zelf in alle nederigheid, ons eigen lijden accepterend, Christus bij het kruis willen ontmoeten, ontvangen we zijn genade. We kijken nog even terug naar de persoon Lea.

Luther noemde haar een figuur voor het kruis. Zij droeg het kruis, al deed ze het liever niet. Ze aanvaardde haar lot als een deel van haar leven. Gesterkt kon ze verder leven.

In de jaren 1520/1521 schreef Luther een zeer uitvoerige uitleg bij de Lofzang van Maria (het Magnificat) uit Lucas 1: 46-55. Hij schreef deze studie in de tijd dat hij in de ban werd gedaan, de Rijksdag van Worms en zijn verblijf in de Wartburg.

Ik wil hier een gedeelte van de bespreking van vers 46a weergeven. Bij de les werd gebruik gemaakt van de vertaling van A. Lampe en S. IJsseling uit 1966.

Vers 48a: “want hij heeft gekeken naar de nietigheid van zijn dienstmaagd”.

Luther legt in zijn uitleg de nadruk op het feit God heeft omgezien naar dit arme, onaanzienlijke meisje, terwijl Hij ook dochters van hooggeplaatsten, edelen, koningen had kunnen uitkiezen. Wat Luther benadrukt is de kijkrichting van God. God kijkt omlaag en ziet Maria. Wij negeren meestal de onaanzienlijken en kijken liever omhoog naar mensen die macht en aanzien hebben, naar pracht en praal. (Wie meer wil weten over Het Magnificat van Luther (her)leze de vier artikelen van Christoph Burger in ons kerkblad De Burcht (maart 2007 t/m juni 2007).

In de rooms-katholieke kerk hebben heiligen altijd een belangrijke rol gespeeld. In deze traditie zijn heiligen mensen die zich onberispelijk hebben gedragen en die hun leven aan God hebben gewijd. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld Elisabeth van Thüringen, Katharina van Siena en Theresia van Avila. Luther zag dat heel anders. Bij hem komen de heiligen uit de bijbelse verhalen en dienen ze als voorbeelden van ware gelovigen.

De docente van dit onderdeel dr. Sabine Hiebsch promoveerde op het boek “Lea en Rachel in Luthers Genesispreken”. Zij spreekt daarin bijvoorbeeld over Jacob, Lea en Rachel. Jacob trouwde eerst met Lea en later met Rachel.
Rachel was de vrouw van wie Jacob het meest hield. Lea voelde zich eenzaam en in de steek gelaten. Volgens Luther was dat het kruis dat zij moest dragen. Ze accepteerde dit en zocht steun bij God op wie zij bleef vertrouwen. Zij werd daarvoor beloond met het feit dat zij in haar huwelijk met Jacob de eerste en de meeste kinderen kreeg. Haar vertrouwen in God en de manier waarop ze met haar aanvechtingen omging, maakte haar voor Luther tot een heilige.

Iemand van wie wij veel kunnen leren.